II-İlmi Şahsiyeti, Hocaları ve Talebeleri

Hocaları

          Sahasında şöhrete ulaşmış zatların yetişmesinde hocalarının büyük tesiri olduğu, fikir, kültür ve ruh yapılarında etkili oldukları bir gerçektir. Aynı şeyi Ebu Talib el-Mekkî için de söylemek mümkündür. el-Mekkî’nin de yetişmesinde emeği geçmiş ve Kûtu’l-Kulûb’da da çeşitli vesilelerle kendilerinden çok sayıda nakilde bulunduğu hocalarının bunda mutlaka payı vardır. 

          Hocalarının içerisinde sûfî şeyhlerin çok olması gayet tabiidir. Çünkü yazdığı eser, İslam zühd ve tasavvuf literatürünün ana kaynakları arasındadır. Meşreb ve metod bakımından oldukça etkilendiği ve kendilerinden eserinde çokça nakilde bulunduğu meşhur mutasavvıflar şunlardır:

          1-Hasan-ı Basrî (110/728)
          2- İbrahim b. Edhem (161/777)
          3-Sehl et-Tusterî (283/896) 

          Bizzat kendilerinden ilim aldığı ve Kûtu’l-Kulûb’un telifine kaynaklık etmiş olduğ hocaları ve sûfîler şunlardır:

          1-Ebu Bekir b. el- Cella, 
          2- Ebu Saîd b. el-A’rabi el-Basrî (341/952), 
          3-Muzaffer b. Sehl, 
          4- Ahmed b. Dahhak ez-Zahid, 
          5- Ebu Ali el-Kirmanî 
          6- Muhammed b. İsa b. Hakan el-Mukrî.

          Mekkî’nin hadis ve tasavvuf ilminde pek çok meşayihle karşılaştığı ifade edilmesine rağmen61, kaynaklarda genelde iki hocasına işaret edilmektedir. Bunlar, 

          1- Ali b. Ahmed b. Ali Ebu’l-Hasen el-Verrak el-Masîsî (364/974)
          2- Muhammed b. Ahmed Ebu Bekir el-Bağdadi el-Cercerâî (378/988).62

          Bu iki hocanın dışında, Zehebî Siyeru A’lami’n-Nûbelâ’da Ebu Talib el-Mekkî’nin bazı hocalarına işaret etmektedir. Buna göre, adı geçen hocalar şunlardır:

          1- Ebu Bekir el-Acurrî (360/970) 
          2- Ebu Bekir b. Hallad en-Nusaybî. (359/969)
          3- Muhammed b. Abdulhamid es-San’ânî.
          4-Ahmed b. Dehhâk ez-Zâhid
          5-Ali Ahmed el-Mesîsî (364/974)
          6-Muhammed b. Ahmed el-Müfid (ö.378/988). 63

          Ayrıca Zehebî, Ebu Talib el-Mekkî’nin Kırk Hadis’le ilgili eserini zikrederken, yukarıda adı geçen hocalardan ayrı iki isim daha vermektedir.

          1-Ebu Muhammed Abdullah b. Cafer b. Ahmed b. Faris el-Ferec el-Isbahânî (364/957). Ondan “icazet” yoluyla hadis tahric etmiştir.
          2-Muhammed b. Ahmed b. Abdillah b. Zeyd el-Mervezî (371/981). Onun tarikiyle Buhârî’nin (256/870) Sahîh’inden bazı hadisler almıştır.64

          Aynı şahıslara biraz farklı da olsa, İbn Hacer el-Askalanî Lisânu’l-Mîzân adlı eserinde işaret etmektedir.65

          Bunların dışında, Ebu Talib el-Mekkî Kûtu’l-Kulûb’da isim vermeksizin rivayette bulunduğu şeyhlerinden de söz etmektedir.