Eserleri
Ebu Talib el-Mekkî önemli ilim merkezlerinde bulunmuş, bunun neticesinde de pek çok alimle görüşmüş ve istifade etmiştir. İlim yolunda elde ettiği ilmî birikimiyle bir çok eser vermiştir. Ancak Ebu Talib el-Mekkî eserlerinin çokluğuyla tanınan müelliflerden değildir. Gerçi kaynaklarda ve Kûtu’l-Kulûb’da Mekkî’nin bazı eserlerine işaretler var ise de, maalesef bunlar Kûtu’l-Kulûb gibi günümüze kadar gelme şansına erişememişlerdir. Elde mevcut eserler şunlardır:
1-Kûtu’l-Kulûb. Tasavvufun ana kaynakları ve klasikleri arasında yer alan bu eseri ileride genişçe tanıtacağız.
2-İlmu’l-Kulûb. Ebu Talib’e nisbetle neşredilmiştir. Ancak hakkında şüpheler mevcuttur. Zirikli ve Brockelmann, Ebu Talib’in İlmu’l-Kulûb adlı bir eserinin olduğunu söylemektedirler.70
Adı geçen eser, İlmu’l-Kulûb adı altında Abdülkadir Ahmed Ata tarafından neşredilmiştir. Birinci baskısı l964 yılında yapılan kitabın neşrini Mektebetü’l-Kahire gerçekleştirmiştir. Bu baskının sonunda “Kitap ve Müellifi” başlıklı bir yazıyla eserin müellife ait olup olmaması hakkında varid şüphelere cevap verilmeye çalışılmıştır.
Ebu Talib üzerinde çalışan Abdülhamit Medkur, eserler arasındaki uslub farkı, İlmu’l-Kulub’dan Kûtu’l-Kulûb’a geçişte kullanılan ifade tarzı ile, kitapta zikri geçen bazı sözlerin sahiplerinin Ebu Talib el-Mekki’den çok sonra vefat etmiş olmaları gibi sebeplerle İlmu’l-Kulub’un Ebu Talib el-Mekke’ye ait olmadığı kanaatindedir.71
Eserde ilim, hikmet, marifet, alim, hakîm, arif, talep ve tahsili farz olan ilmin ne olduğunun izahı, tevhîd, tefrîd, tecrîd, bazı ayetlerin tasavvufî tefsiri, niyet, ihlas ve müminlerin özellikleri gibi konular tasavvufî bir yaklaşımla ve büyük mutasavvıflardan yapılan nakillerle ortaya konmuştur.
3-Ebu Talib el-Mekke’nin biyografisini anlatan bazı kaynaklar, onun Tevhid konusunda tasnif ettiği eserlerine işaret etmektedir.72 Ancak Kûtu’l-Kulûb’da otuzüçüncü fasılda müstakil olarak ele alınan Tevhid konularının adı geçen eserlerle ilgisi olabilir.73 Nitekim İbnu Teymiyye de Ebu Talib el-Mekkî’nin tevhid konusunda güzel şeyler söylediğini ifade etmiştir. Onun bu bölümden bol bol nakilde bulunduğu ve istifade ettiği anlaşılmaktadır.74
4-Kaynaklarda Ebu Talib’e atfedilen bir diğer eser, Erbeûn’dur.75 Zehebî’nin Ebu Talib el-Mekkî’nin kendi el yazısıyla yazdığı nüshasını gördüğünü ifade ettiği bu eserden, Abdullah b. Ca’fer b. Faris el-Isbahanî’den icazet yoluyla, Ebu Zeyd el-Mervezî’den de Buharî’nin Sahih’inden olmak üzere hadisler tahriç edilmiştir.76
5-Muşkilu İ’rabi’l-Kur’ân. Bağdatlı İsmail Paşa herhangi bir açıklamada bulunmadan Ebu Talib el-Mekkî’ye bu eseri izafe etmektedir.77
6-el-Beyan eş-Şâfî: İslam Ansiklopedi’sinin “Ebu Talib el-Mekkî” maddesini yazan Louis Massignon Ebu Talib’in bu adla eserinin olduğuna işaret etmektedir. Massignon’a göre bu eserin elimizde ancak Muhammed b. İbrahim el-Rondi tarafından izah edilmiş olan bazı parçaları mevcuttur. Massignon ayrıca, Nâme-i Danişvaran, IV, 89’da ilk meşhur sûfîlerden bahseden bir eserin kaydedildiğini, fakat halen bir nüshasına rastlanılmadığını da söylemektedir.78
Ebu Talib’in Kutu’l-kulubda bazı eserlerine atıfda bulunmaktadır. Mesela, Menasiku’l-Hac bunlardan birisidir. O, haccın ahkam ve menâsikını anlatırken şöyle demektedir:
“Haccın ahkamı ile menâsıkı hakkında söylenilenleri Menâsıku’l-Hac adlı kitabda müstakil olarak ve teferruatlı bir şekilde izah ettik.”79
Ebu Talib’in bir başka eseri de Müsned’dir. Çünkü o, cuma ile ilgili Enes b. Malik’ten rivayet edilen hadisin bir bölümünü verdikten sonra “Hadisin tamamını “Müsnedü’l-Elif’te zikrettik”80 demektedir.
