KAYNAKLAR
9 Sühreverdî, Avarifü’l-Mearif, 56.
10 İmam Rabbani, Mektubat, 36. Mektup.
11 Müslim, Salâtu’l-Müsafirin, 139; Ebu Davud, Salât, 317.
12 Buhari, İman, 37; Müslim, İman, 1; Ebu Davud, Sünnet, 16; Tirmizi, İman, 4.
13 Buharî, Daavat, 6.
14 En’am, 125.
15 Hakim, Müstedrek, IV, 311; Beyhaki, Zühd, No: 974; Suyutî, ed-Dürrü’l-Mensûr, VII, 219.
16 Bursevi, Rûhu’l-Beyan, III, 100.
17 Taberî, Tefsir, Cüz: XXX, shf: 150.
18 Nisa 4/78.
19 Nisa 4/82.
20 İsmail, Hakkı, Rûhu’l-Beyan, II, 245.
21 Lokman 31/20,
22 Beydavî, Envaru’t-Tenzil, II, 23
23 Muhammed 47/24.
24 Haşr, 13.
25 Beydavî, Envaru’t-Tenzil, II, 467.
26 Buhârî, Fedailü’s-Sahabe, 6; Müslim, Fedailü’s-Sahabe, 23; Tirmizi, Menakıb, 17.
27 İbnu Hıbban, Sahih, I, 276; Beğavi, Şerhu’s-Sünne, I, 262; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, VII, 152.
28 Gazali, İhya, I, 82
29 Ebu Ya’la, Müsned, No: 4826; Ebu Davud, Edeb, 20.
30 Deylemi, Firdevsü’l-Ahbar, I, 258; Münziri, et-Terğıb, I, 103; Zebidi, İthafu’s-Sade, I, 260.
31 İbnu Abdilber, Beyani’l-İlm, I, 190; Darimi, Mukaddime, 34;
32 Tirmizi, Zühd, 9; İbnu Mace, Zühd, 19. Hadisin ilk kısmı için bkz: Buharî, Kusuf, 2.
33 Serrac, Lum’a, 159.
34 Zerkani, Menahil, I, 547.
35 Suyuti, İtkan, II, 185.
36 Şarani, Tabakatu’l-Kubra, I, 4
37 Taftazani, Şerhu Akaid, 274.
38 Cebel, İran’ın batısına düşen ve sonraları Irak-ı Acem diye anılan bölgenin ismi olmuştur. Isfehan, Hemadan ve Rey bu bölgenin önemli şehirleri arasında yer almaktadır. Bkz:Yâkût el-Hamevî, Mu’cemu’l-buldân, II, 99.
39 Bkz: Sem’anî, el-Ensâb, XII, 412; İbnu’l-Esîr, el-Bidaye, XI, 319; Bilal Saklan, Ebu Talib el-Mekkî, DİA, X, 239.
40 Bilal Saklan, Ebu Talib el-Mekkî, DİA, X, 239.
41 Terceme-i hâli için Bkz: Hatîb, Tarîhu Bağdad, III, 89; Sem’anî, el-Ensab, XII, 417; İbnu’l-Cevzî, el-Muntazam, XIV, 385 (No: 2925); İbn Hallikan, Vefayâtu’l-A’yan, IV, 303; Safedî, el-Vâfî bi’l-Vefayât; IV, 116; İbnu’-İmâd, Şezerâtu’z-Zeheb, III, 12.
42 Hatîb, Tarîhu Bağdâd, III, 89; Zehebî, Siyeru A’lami’n-Nubelâ, XVI, 536; Sem’anî, el-Ensâb, XII, 417; İbnu’l-Cevzî, el-Muntazam, XIV, 385 (No: 2925); İbnu Hallikân, Vefayâtu’l-A’yân, IV, 303 174-75; Safedî, el-Vâfî, bi’l-Vefayât; IV, 116; İbnu Hacer, Lisanu’l-Mîzân, V, 300; İbnu’-İmâd, Şezerâtu’z-Zeheb, III, 12; Ziriklî, el-A’lâm, VI, 274; Kehhâle, Mu’cemu’l-Müellifîn, XII, 27; Kâtib Çelebi, Keşfu’z-Zunûn, II, 1361, 2013; Bağdâdlı İsmâil Paşa, Hediyyetu’l-Arifîn, II, 55;.
43 Bkz: İbn Kesîr, el-Bidaye, XI, 319; Zehebî, Mîzan, III, 655; el-İber, II, 170; İbnu Hacer, Lisanu’l-Mizan, V, 300; Bağdadlı İsmâil Paşa, Hediyyetu’l-Arifîn, II, 55.
44 Devrin durumuyla ilgili olarak geniş bilgi için Bkz: Philip K. Hitti, Siyasal ve Kültürel İslam Tarihi, II, 513-524; Hakkı Dursun Yıldız, “Abbasîler”, DİA, I, 46-48.
45 Geniş bilgi için Bkz: Philip K. Hitti, Siyasal ve Kültürel İslam Tarihi, II, 471- 486; Hakkı Dursun Yıldız, “Abbasîler”, DİA, I, 40-46..
46 Hasen İbrahim, Tarih, III, 332 vd.
47 Hakkı Dursun Yıldız, “Abbasîler”, DİA, I, 43.
48 İbnu’l-Kesîr, el-Kamil, VIII, 289, 290-94.
49 Bkz: Philip K. Hitti, Siyasal ve Kültürel İslam Tarihi, II, 635-36; Hakkı Dursun Yıldız, “Abbasîler”, DİA, I, 40.
50 İbn Kesîr, el-Bidaye, XI, 259, 270, 317, 324, 336; Hakkı Dursun Yıldız, “Abbasîler”, DİA, I, 42.
51 İbnu’l-Esîr, el-Kamil, IX, 136; 168, 178.
52 İbn Kesîr, el-Bidaye, XI, 145, 146; Hakkı Dursun Yıldız, “Abbasîler”, DİA, I, 41.
53 Bilgi için bkz: Sülemî, Tabakatu’s-sûfiyye, s. 473.
54 Serrac’ın (ö.378/988) el-Luma’ı Kelabâzî’nin (ö.380/990) Ta’arruf’u; Ebu Talib el-Mekkî’nin Kûtu’l-kulûb’u örnek gösterilebilir.
55 Bkz: Serrac, el-Lum’a, s. 518-554.
56 Bkz: İbn Hallikân, Vefâyâtu’l-a’yân, IV, 303.
57 İbn Kesîr, el-Bidaye, XI, 341; İbnu’l-Cevzî, el-Muntazam, XIV, 385; Zehebi, Siyeru A’lâmi’n-Nübela, XVI, 537.
58 Bkz: Hatîb, Tarîhu Bağdâd, III, 89; Zehebî, Mîzân, III, 655; Siyeru A’lami’n-Nubelâ, XVI, 536; İbnu’l-Cevzî, el-Muntazam, XIV; 385; İbnu Hallikân, Vefâyâtu’l-a’yân, IV, 303; Safedî, el-Vâfî, bi’l-Vefâyât; IV, 116; İbn Hacer, Lisânu’l-mîzân, V, 300; 175; İbnu’-İmâd, Şezerâtu’z-zeheb, III, 12; Ziriklî, el-A’lâm, VI, 274; Kehhâle, Mu’cemu’l-Müellifîn, XII, 27; Kâtib Çelebi, Keşfu’z-Zunûn, II, 1361, 2013; Bağdâdlı İsmâil Paşa, Hediyyetu’l-Arifîn, II, 55; Bilal Saklan, Ebu Talib el-Mekkî, DİA, X, 239.
59 İbnu Hallikân, Vefâyâtu’l-a’yân, IV, 303.
60 İbn Kesîr, el-Bidaye, XI, 341; İbnu’l-Cevzî, el-Muntazam, XIV, 385; Zehebi, Siyeru A’lâmi’n-Nübela, XVI, 537. Bahsi geçen zatın ismi el-Bidayede Ebu’l-Kâsım es-Serrât, diğerlerinde ise Ebu’l-Kâsım b. Bişran olarak geçmektedir. Birisinde yazım hatası olabilir.
61 Zehebî, el-İber, II, 170.
62 Hatîb, Tarîhu Bağdâd, III, 89; Zehebî, Siyeru A’lami’n-Nubelâ, XVI, 536.
63 Bkz: Zehebî, Siyeru A’lami’n-Nubelâ, XVI, 536.
64 Zehebî, Siyeru A’lami’n-Nubelâ, XVI, 537.
65 İbn Hacer, Lisânu’l-mîzân, V, 300.
66 İbn Kesîr, el-Bidaye, XI, 320.
67 Hatîb, Tarîhu Bağdâd, III, 89; Zehebî, Mîzân, III, 655; Siyeru A’lami’n-Nubelâ, XVI, 537; Sem’anî, el-Ensâb, XII, 417; İbnu’l-Cevzî, el-Muntazam, XIV; 385; İbnu Hacer, Lisânu’l-mîzân, V, 300.
68 Hatîb, Tarîhu Bağdâd, X, 468.
69 Hatîb, Tarîhu Bağdâd, III, 89.
70 Ziriklî, A’lâm, VI, 274; Brokelmann, GAL Supp, I, 360. Hatta Brockelmann eserin Esc. II. 749’da yazma nüshasının bulunduğunu da ifade etmektedir.
71 Abdulhamid Medkûr, Ebu Talib el-Mekkî ve Menhecühû’s-Sûfî, 76-79.
72 Hatîb, Tarîhu Bağdâd, III, 89; İbn Hallikân, Vefâyhatu’l-A’yân, IV, 303.
73 Ebu Talib el-Mekkî, Kûtu’l-Kulûb, II, 83-90.
74 İbnu Teymiyye, Mecmû’u Fetâvâ, V, 485-489.
75 Zehebî, Siyeru A’lami’n-Nubelâ, XVI, 537; İbn Hacer, Lisânu’l-Mîzân, V, 300; Ziriklî, A’lâm, VI, 274.
76 Zehebî, Siyeru A’lami’n-Nubelâ, XVI, 537.
77 Bağdâdlı İsmâil Paşa, Hediyyetu’l-Arifîn, II, 55.
78 L. Massignon, “Ebu Talib el-Mekkî”, İA, VII, 643-44.
79 Bkz: Kûtu’l-Kulûb, II, 115.
80 Kûtu’l-Kulûb, I, 63.
81 Bkz: İbn Teymiyye, Mecmû’u Fetâvâ, XI, 579.
82 Yazma nüshalarıyla ilgili olarak Bkz: Brockelmann, GAL Supp, I, 360; Fuat Sezgin, GAS, II, 667.
83 Fuat Sezgin, GAS, II, 667.
84 L. Massignon, “Ebu Talib el-Mekkî”, İA, VII, 644.
85 Fuat Sezgin, GAS, II, 667.
86 Fuat Sezgin, GAS, II, 667.
87 Süleyman Uludağ, Doğuş Devrinde Tasavvuf, s. 17-18 (Eseri tanıtım yazısı).
88 Kâtib Çelebi, Keşfu’z-Zunûn, II, 1361.
89 L. Massignon, “Ebu Talib el-Mekkî”, İA, VII, 643-44. Ayrıca değrerlendirmeler için Bkz:. M. A. M. Shukri, “Abû Talib Al-Makki And Hıs Qût Al-Qulûb”, s. 165-169.
90 İbnu Mubarek, Kitabu’z-Zühd, No:558; Tabarani, el-Vasit, IX, No: 8864; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, I, 107 (Heysemi, ravilerin sika olduğunu belirtmiştir.)
91 Hadis-i şerifte şöyle buyurulmuştur: “Hâkim bir konuda içtihad eder ve doğruyu bulursa, kendisine iki sevap verilir. (Bunların birisi içtihad, diğeri isâbet sevabıdır.) Eğer hatâ eder doğruya ulaşamaz ise, (doğruyu bulmak için gayret ettiğinden) kendisine bir sevap verilir.” Bkz: Buhârî, İ’tisâm, 21; Müslim, Ekdiyye, 15; Ebû Dâvud, Ekdiyye, 2; Tirmizî, Ahkâm, 2; İbnu Mâce, Ahkâm, 3.
92 Ebu Talib el-Mekki, Kutu’l-Kulub, I, 173.
93 el-Mekki, Kutu’l-Kulub, I, 125
94 Kasas 28/78.
95 Bkz: İbn Hibban, Sahîh, I, 276; Kitabu’l-İlm, 75; Beğavi, şerhu’s-Sünne, I, 262; Bezzar, Müsned, No: 2312; Tabarani, el-Kebir; No: 10090; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, VII, 152;
96 Bilal Saklan, age, s. 46-51.
97 Mearic, 32.
98 Fetih, 10.
99 Bilal Saklan, Kûtu’l-Kulûb’daki Tasavvufî Hadislerin Hadis Metodoloji Açısından Değeri,. 53-57. (Basılmamış doktora tezi), Konya-1989.
100 İbnu Hallikân, Vefâyât, IV, 303.
101 Bilal Saklan, Kûtu’l-Kulûb’daki Tasavvufî Hadislerin Hadis Metodoloji Açısından Değeri,. 17-18.
102 İbn Hacer, Lisanu’l-Mîzan, V, 300.
103 Ziriklî, A’lam, VI, 274.
104 Bilal Saklan, Kûtu’l-Kulûb’daki Tasavvufî Hadislerin Hadis Metodoloji Açısından Değeri,. 57-61.
105 Enfal 8/1.
106 Nûr 24/56.
107 Nûr 24/63.
108 Al-i İmrân 2/28.
109 Enfâl 8/24.
110 Fetih 48/10.
111 Buhari, Cihad, 98; Müslim, Mesacid, 202-206; Ebu Davud, Salat, 5; Tirmizi, Tefsiru Sûre (2), 31; İbnu Mace, Salat, 6.
112 Enfal 8/24,
113 Râzî, Tefsir-i Kebir, bahsi geçen ayetin tefsiri.
114 Bilal Saklan, Kûtu’l-Kulûb’daki Tasavvufî Hadislerin Hadis Metodoloji Açısından Değeri, 74-77.
115 Hadisin son kısmı için Bkz: Tirmizî, Birr, 66; Aclunî, Keşfu’l-Hafa, II, 56.
116 Ayrıca Bkz: Hatîb, el-Kifâye, s. 243.
117 Yusuf l2/8l.
118 Heysemî, Mecmau’z-Zevâid, I, l49. Değişik bir rivayet Bkz: Aclûnî, Keşfu’l-Hafa, II, 236 (h no: 2420).
119 Benzeri bir hadis için Bkz: Heysemî, Mecmau’z-Zevâid, I, l50.
120 Ebu Talib el-Mekkî, Kûtu’l-Kulûb, I, 176-178.
121 Katip Çelebi, Keşfu’z-zunûn, II, l361.
122 Süleyman Uludağ, Doğuş Devri Tasavvuf, s. l7-l8.
123 Albdulhamid Medkûr, Ebu Talib el-Mekki ve Menhecühu’s-Sûfi, 81. (Bu bilgi elimizdeki Kahire, 2001 baskı tarihli üç ciltlik tahkikili Kutu’l-Kulub mukaddimesinden nakildir.
124 İbn Kesir, el-Bidaye, XI, 319.
125 Zebidî, İthaf, I, 180.
126 Zehebî, Siyeru A’lami’n-Nubelâ, XVI, 536.
127 İbn Arabi, Futûhat, I, 602.
128 Safedî, el-Vâfî bi’l-Vefâyât, IV, 116.
129 Tesirleriyle ilgili geniş bilgi için Bkz: Bilal Saklan, a.g.e, s. 62-73.
130 Süleyman Uludağ, Kuşeyri Risalesi, s. 58.
131 İbnu Receb, Camiu’l-Ulum, I, 26. Dâru’l-Hayr, 1993.
132 Şah Veliyyullah, Huccetullahi’l-Bâliğa, I, 321.
133 Muhasibi, er-Riâye, Mukaddime, s. 29.
134 Subkî, Tabakât, IV, 126.
135 Gazzâlî, İhya, I, 6-7.
136 İbn Teymiyye, Mecmû’u Fetâvâ, X, 55l-552.
137 Subkî, Tabakât, IV, 126.
138 Zebidî, İthaf, I, 4.
139 Brokelmhan, GAL Supll, I, 359.
140 Fuat Sezgin, GAS, II, 667.
141 Bkz: Bilal Saklan, age, 62-70.
142 Abudulhayy el-Leknevî, el-Âsâru’l-Merfû’a, 9-10.
143 Ebû Dâvud, Diyet, 23; Nesâî, Kasâme, 41; İbnu Mâce, Tıbb, 16.
144 el-Mekkî, Kutu’l-Kulub, I, 147.
145 Fatır 35/28
146 Al-i İmran 3/l99
147 Hıcr l5/88
148 Al-i İmran 3/l59
149 Kasas 28/80
150 el-Mekkî, Kûtu’l-Kulûb, I, 146.
151 Buhârî, İ’tisâm, 10; Müslim, İmâret, 53; Tirmizî Fiten, 27, İbnu Mâce, Mukaddime, 9; Ahmed, Müsned, V, 34, 269, 278.
152 Ebû Dâvûd, Melâhim, 1, Azimâbâdî, Avnü’l- Ma’bûd, XI, 385; Hâkim, Müstedrek, IV, 523.
153 Serrâc, el-Luma’, 458; Mekkî, Kûtu’l-Kulûb, I, 134.
154 Buharî, Savm, 64; Rikâk, 18; Muslim, Musafirîn, 217; Ebu Davud, Tatavvu’, 27; Ahmed b. Hanbel, IV, 109 VI, 43,55, 174, 189.
155 Buharî, İman, 32; Müslim, Müsafirîn, 215, 221 Ebu Davud, Tatavvu’, 27; Nesaî, Kıble, 13; Kıyamu’l-leyl, 17;; İbn Mace, Zühd, 28; 4, Ahmed b. Hanbel, VI, 40, 51,
156 Buharî, Rikak, 18; Libas, 43; Müslim, Müsafirîn, 215, 216, 218; Nesaî, Kıble, 13; İbn Mace, Zühd, 28; Ahmed b. Hanbel, Müsned II, 35.
157 Tabarani, el-Evsat, No. 6632; Ebu Nuaym, Hilye, VIII, 188; İbnu Adiy, el-Kamil, II, 79; Suyuti, es-Sağır, No: 343.
158 Deylemi, Firdesü’l-Ahbar, No: 6323; Aclunî, Keşfu’l-Hafâ, II, 232; Sehavî, Mekasıd, 631. (Sahavi, hadisin senet yönüyle zayıf olduğunu belirtmiştir.); Aliyyü’l-Karî, el-Esraru’l-Merfua, 327.
159 Arusî, Netaicü’l-Efkar, II, 144
160 Rufâi, el-Burh’anu’l-Müeyyed, 142
161 Sühreverdi, Avarif, 1. Bölüm
162 İbnu Hıbban, Sahih, I, 276; Ebu Ya’la, Müsned, No: 5149; Taberi, Tefsir, I, 9; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, VII, 152
163 Yusuf, 12/76.
164 İbnu Acibe, İkazu’l-Himem, II, 302
165 Mektubat, I, 286. Mektup
166 İsrâ 17/19.
167 Şura 42/20 (Kazancın artırılması; sevabın bire karşı ona, yediyüze ve daha fazlasına çıkarılması demektir. Ayrıca Allah, kendine itaat eden kullarına, daha fazla iyi amel işlemeyi nasip eder.(Müt. Yakup Çiçek)
168 Necm 53/39-41
169 Hakka 69/24.
170 En’am 6/132.
171 Sebe 34/37.
172 Araf 7/43.
173 Secde 32/17.
174 Ankebut 29/58-59
175 En’am 6/127. (Muamele, karşılıklı iş yapmak demektir. Burada ise; ayetlerde görüldüğü gibi, kulun kulluk görevini yapması; buna karşılık Allah’ın da ona bol bol mükafat vermesi ve onu yardımına, hoşnutluğuna ve rahmetine erdirmesi kasdedilmektedir. (Müt.. Yakup Çiçek)
176 Namazlar, her gün kılınacağından, diğer ifadesiyle tekrarlanacağından müellif, bunları “evrad” diye zikretmiş olabilir. (Müt: Yakup Çiçek)
177 Furkan 25/62.
178 Müzemmil 73/7-8.
179 İnsan 76/24-25.
180 Kaf 50/39-40.
181 Tur 52/48-49
182 Müzemmil 73/6
183 Tâhâ 20/130. (Burada “gündüzün iki ucunda” ifadesiyle, önemine binaen sabah ve akşam namazlarına dikkat çekilmiştir. (Müt: Yakup Çiçek)
184 Zümer, 39/9.
185 Secde 32/64 (Yani hiç bir zaman uyumayı, namaz ve ibadetlere tercih etmezler. Müt. Yakup Çiçek)
186 Furkan 25/64
187 Zariyat 51/17-18
188 İsra 17/78-79. (Burada birinci ayette beş vakit namaz kasd edilmektedir. Çünkü güneşin dönmesi, yani zeval vaktinden sonra öğle ve ikindi namazı, güneşin batmasından sonra akşam ve yatsı namazları vardır. Sabah namazı ise, ayrıca zikredilmiştir. Sabah namazı şahitlidir. Çünkü gece melekleriyle gündüz melekleri sabah namazında buluşup, hep birlikte bu namazın kılındığına şahit olurlar. (Müt. Yakup Çiçek)
189 Hud 11/114. (Ayette geçen gündüzün iki tarafındaki namazlar sabah, öğle ve ikindi; gecenin yakın zamanlarındakiler de akşam ve yatsı namazlarıdır. Namaz, en büyük hasenattan biridir. Rasulullah (s.a.v) buyurdu ki: “Ne dersiniz birisinin kapısı önünde bir ırmak bulunsa da, her gün beş defa onda yıkansa kendisinde hiç kir kalır mı? Ashab: “Hayır. Kalmaz.” dediler. Bunun üzerine Peygamberimiz (s.a.v) buyurdu ki: “İşte beş vakit namaz da bunun gibidir. Allah onunla bütün günahları siler.” Hadis için bkz: Buharî, Mevakît, 6; Müslim, Mesacid, 282; Tirmizî, Emsal, 5; Nesaî, Salat, 7; Muvatta, Sefer, 91 (Müt: Yakup Çiçek).
190 Rum 30/17-18 Bu ayet, beş vakit namazı içine almaktadır. (Müt: Yakup Çiçek)
191 Tur 52/ 49
192 Rivayetler için bkz: Darimî, Salat, 146; Ahmed b. Henbel, Müsned, VI, 184, 225
193 Bkz: Müslim, Müsafirîn,98; Ebû Davud, Salat, 98; Nesaî, İftitah, 39
194 Buharî, Teheccüd, 28, 12; Müslim, Musafirîn, 90; Ebu Davud, Salat, 292; Nesaî, Kıyamu’l-leyl, 60; Muvatta, Salatu’l-leyl, 29
195 Tirmizî, Salat, 308; Nesaî, Salât, 68
196 Bakara 2/136
197 Al-i İmran 3/53
198 Ebû Davud, Salat, 98
199 Rivayetin bir kısmı için bkz. Buharî, Deavat, 10; Müslim, Musafirîn, 181; Hakim, Müstedrek, III, 356
200 Benzer rivayet için bkz: Ebu Davud, Salat, 358; Tirmizî, Deavat, 66; Nesaî, Sehv, 48.
201 Bkz: Buharî, Ezan, 34, Müslim, 260; Tirmizi, Salat, 51; İbn Mace, Mesacid, 18.
202 Müslim, Mesacid, 136; Tirmizî, Salat, 224; Beyhakî, es-Sünenu’l-Kübra, II, 183; V, 73.
203 Buharî, Ezan, 155; Deavât, 18; Tevhîd, 3; Müslim, Mesacid, 137; Tirmizî, Deavat, 36; Ahmed b. Hanbel, Müsned, IV. 227
204 Buharî, Tehaccüd, 21; Tirmizî, Deavat, 36.
205 Beyhaki, es-Sünenu’l-Kubra, II, 43
206 Buharî, Deavat, 11; Müslim, Dua, 80; Ahmed b. Hanbel, Müsned, VI, 298
207 Bkz. Nesaî, Sehv, 93; Darimî, Salat, 90; Ahmed b. Hanbel, Müsned, V, 184,190
208 Bkz. Buharî, Deavat, 65
209 Dua için bkz. Buharî, Deavat, 32-33; Tecrid-i Sarih, 12/230.
210 İbrahim et-Teymî’nin uzun süre yemek yemeden durması ile ilgili rivayetler için bkz: Ebu Nuaym, Hilye, VI, 238; İbnu’l-Cevzî, Sıfatu’s-Safve, III, 90.
211 Ahmed, Müsned, IV, 54; Hakim, Müstedrek, I, 498; Tabaranî, Kitabu’d-Dua, No. 88.
212 Müslim, Zikr, 75; Tirmizî, Deavat, 13; Ebu Davud, Edeb, 110.
213 İbnu Mace, Dua, 4; Elbanî, Sahiha, No: 1542.
214 Nesâî, Amelül-Yevmi ve’l-Leyle, No: 570; Hâkim, el-Müstedrek, I, 545.
215 Ahmed b. Hanbel, Müsned, II, 25; Hâkim, el-Müstedrek, I, 517.
216 Hâkim, el-Müstedrek, I, 527.
217 Ahmed, Müsned, I, 452; İbnu Hıbban, Sahih, No: 972.
218 Tirmizi, Deavat, 13.
219 Tercümede esas aldığımız baskıda bu isim Bekir b. Hubeyş olarak verilmiş. Fakat, İhya’da ve onun şerhi olan İthâfu’s-Sâde’de Bekir b. Huneys olarak düzeltilmiştir. Bkz: Zebidi, İthâfu’s-Sâde, V, 311.
220 Bkz: Ebu Nuaym, Hilye, VI, 256; Zebidi, İthafu’s-Sade, V, 312.
221 Bkz: Zebidi, İthaf, V, 315-316.
222 Benzer bir rivayet için bkz: İbnu Ebi’d-Dünya, Kitabu’l-Yakin, No:29.
223 Ebu Talib el-Mekkî (rah), burada dua kitaplarından derlediği çeşitli duaları zikretmiştir. Bunlar çok uzun olduğu için tercümeye almadık. İsteyenler, İmam Nevevi’ye ait el-Ezkar, Tabarani’ye ait Kitabu’d-Dua, İbnu Sinni’ye ait Kitabu Ameli’l-Yevmi ve’l-Leyle, Suyuti’ye ait el-Camiu’s-Sağır, Şeyh Ali Nasıf’a ait et-Tac isimli eserlerin ilgili bölümlerinde bu duaları kaynaklı bir şekilde görebilir. Yine bütün hadis kitaplarımızın dualar bölümünde pek çok dua çeşitleri mevcuttur. Kur’an’daki ve sahih sünnetteki dualar, her mümine lazım olan dua çeşitlerini yeterince vermektedir. Ayrıca salihlerin dua, naz ve niyaz tecrübelerinden de istifade edilebilir. (D. Selvi)
224 İbrahim 14/5.
225 A’raf 7/69.
226 Rahman 55/16.
227 Al-i İmran 3/191.
228 Al-i İmran 3/191.
229 Al-i İmran 3/191.
230 Zebidi, İthafu’s-Sade, XIII, 305. Suyutî, el-Camiu’s-Sağîr, No: 5897.
231 Bakara 2/63.
232 Tâhâ 20/99.
233 Bakara 2/266.
234 Maide 5/89.
235 Bakara 2/63.
236 Kehf 18/210.
237 Ahmed, K. Zühd, 135; İbnu Mubarek, Zühd, No: 286, Ebu Nuaym, IV, 253; Ebu’ş- Şeyh, Kitabu’l-Azame, No: 46-47.
238 Bkz: Ibnü’l-Esîr, Camiu’l-Usul, I, 446 (No: 261);
239 Tekvir 81/18.
240 Furkan 25/45.
241 Furkan 25/45.
242 Furkan 25/46.
243 En’am 6/96.
244 Rum 30/17.
245 Felak 113/1-2.
246 Nur, 24/36.
247 Tirmizî, Deavat, 36; Ahmed b. Hanbel, Müsned, IV, 227.
248 En’am 6/52. (Kureyşin ileri gelenleri Rasulullah’ın (s.a) yanına geldiklerinde, fakir müminlerin yanlarında bulunmasını istemiyorlardı. Rasulullah (s.a.v) de bu müminleri yanından çıkarmak isteyince, bu ayet nazil oldu. (Müt: Yakup Çicek).
249 Tirmizî, İlim, 2. Ayrıca bkz: Münavî, Feyzu’l-Kadîr, VI, 124.
250 Tirmizi, İlim; 2.
251 Ebu Davud, İlm, 1; Tirmizî, İlim, 19; İbnu Mace, Mukaddime, 17; İbnu Hıbban, sahih, No: 88; Darimi, Sünen, I, 98.
252 Bkz: İbnu Arrak, Tenzihü’ş-Şeria, I, 253-54; Suyuti, el-Leali’l-Mesnua, I, 199-200.
253 Ebu Davud, İlm, 13; Beyhakî, es-Sünenu’l-Kübra, X, 89.
254 Bkz: Ahmed b. Hanbel, Müsned, III, 439; Beyhakî, es-Sünenu’l-Kübra, III, 49.
255 Ebu Nuaym, Hilye, VIII, 233; Hindi, Kenzu’l-Ummal, I, No: 1795; Abdullah b. Ahmed, Zevaidü’z-Zühd, 38.
256 Sad 38/18. İbn Abbas, kuşluk namazının bu ayete göre kılındığını söylemiştir (Müt: Yakup Çicek).
257 Duhâ 93/1.
258 A’raf 7/3.
259 Neml 27/91.
260 Neml 27/92.
261 Ankebut 29/45.
262 Bkz. Muslim, Musâfirîn, 143; Ahmed b. Hanbel, Musned, IV, 366, 367, 372, 375.
263 Rûm 30/18.
264 Müslim, Müsafirîn, 293; Ebu Davud, Cenaiz, 51; Tirmizî, Cenaiz, 41; Mevakıt, 31, 34; İbn Mace, Cenaiz, 30; Darimî, Salat, 142; Ahmed b. Hanbel, Müsned, IV, 152.
265 A’raf 7/155.
266 Al-i İmran 3/8
267 Mümtehine 60/4.
268 Nebe 78/9.
269 Nebe 78/11.
270 Furkân 25/62.
271 Tâhâ 20/33-34.
272 Ra’d 13/15.
273 Asr 103/1.
274 Rûm 30/17.
275 Sad 38/18.
276 Mümin 40/55.
277 Rum 30/17.
278 Tâhâ 20/130.
279 Tâhâ 20/130.
280 Al-i İmran 3/41.
281 Felak 113/1-3.
282 Ezandan sonra okunacak dualarla ilgili olarak bkz: Buharî, Ezan, 7; Müslim, Salat, 10, 11; Tirmizî, Salat, 40; Menakıb, 1; Nesaî, Ezan, 33, 35-38; İbnu Mace, Ezan, 4.
283 Bkz: Ebu Davud, No: 1529, 5072; Tirmizi, No: 3386; Nesai, Ameli’l-Yevmi, No:4; Hakim, Müstedrek, I, 518.
284 Bkz: Ebu Davud, Salat, 39, Tirmizi, Deavat, 126.
285 Ahmed, Müsned, III, 321; Hakim, Müstedrek, IV, 422, İbnu Hıbban, Sahih; No: 4514; Ebu Ya’la; Müsned, No: 1999.
286 Leyl 92/4.
287 Muddessir 74/38-39.
288 Bkz: Tabaranî, el-Evsat, No: 6632; Ebu Nuaym, Hilye, VIII, 188; Suyuti, es-Sağir, No, 343.
289 Aclunî, Keşfu’l-Hafâ, II, 283; Sehavî, Mekasıd, No: 1080.
290 İbnu Hıbban, Sahih, No: 72; Beyhaki, Sünen, X, 194; Münzirî, et- Terğîb, I, 446-447.
291 Bkz: Tirmizî, Mevakit, 204; Münavî, Feyzül-Kadir, VI, 168.
292 Ebu Davud, Salat, 304; Nesaî, Kıyamu’l-Leyl, 1.
293 Müellifin bu ifadesini, kaynağı vahiy değil, pozitif bilim olan bir konudaki müellifin çağının düşüncesi olarak değerlendirmek lazımdır. (Müt: Yakup Çiçek).
294 Tâhâ 20/130.
295 İnşikak 84/16.
296 Secde 32/16.
297 İlgili ve farklı rivayetler için bkz: Taberi, Camiu’l-Beyan, XI, 120-124. (Beyrut, 1995); Suyuti, ed-Dürrü’l-Mensur, VI, 546-549.
298 Şevkani, Fethu’l-Kadir, IV, 254.
299 Bkz: Deylemi, Firdevsü’l-Ahbar, No: 3844; Suyuti, el-Camiu’s-Sağır, No: 5539; Elbani, Daife, No: 681.
300 Suyutî, el-Camiu’s-Sağir, II, 178. İhlâs suresinin faziletiyle ilgili olarak bkz. Buhârî, Fedailu’l-Kur’an, 13; Müslim, Musafirîn, 259; Ebu Davud, Salat, 353; Tirmizî, Sevabu’l-Kur’an, 10, 11; Nesâî, İftitah, 69; İbn Mace, Edeb, 52; Muvatta, Kur’an, 17, 19.
301 Tirmizî, Sevabu’l-Kur’an, 9.
302 Buhari, Salat, 510; Müslim, Salatu’l-Musafirin, 85; Nesai, Salat, 713.
303 Buharî, Vitr, 1; Salat, 24, Muslim, Musafirîn, 157; Tirmizî, Salat, 323; Nesaî, Kıyamül-Leyl, 26; Muvatta, Salatul-Leyl, 13.
304 Buhârî, Vitr, 2; Muslim, Musafirîn, 137; Ebu Davud, Salat, 343; Nesaî, Kıyamu’l-Leyl, 30; Tirmizî, Salat, 334; Sevabu’l-Kur’an, 23.
305 İbnu’l-Esir, Camiu’l-Usul, VI, 62; Ebu Davud, Vitr 9.
306 Tirmizi, Fedailü’l-Kur’an, 10; İbnu Sinnî, Ameli’l-Yevm, No: 686, 689; İbnu kesir, Tefsir, VIII, 459, 506; İbnu Hacer, Etrafu’l-Müsned, V, 425.
307 Müslim, Musafirîn, 162; Tirmizî, Salat, 334 Bkz.
308 İnşikak 84/17.
309 İsrâ 17/78.
310 Bkz. Muslim, Musafirîn, 223.
311 Bkz: Hindi, Kenzu’l_ummal, III, 46. No: 5414.
312 Bkz. Buharî, Teheccüd, 18, Müslim, Musafirîn, 219; Nesaî, Kıyamu’l-Leyl, 17; İbn Mace, İkame, 184.
313 Müslim, Musafirîn, 221.
314 Ahmed, Müsned, IV, 338.
315 Buhari, Savm, 55; Müslim, Nikah, 5; Nesai, Nikah, 4; İbnu Hıbban Sahih, No:14.
316 Beyhakî, es-Sünenü’l-Kubra, III, 18-19; Aclunî, Keşfu’l-Hafâ, I, 257.
317 İsrâ 17/79.
318 Zariyat 51/17.
319 Duha 93/2.
320 Tirmizi, Deavat, 78; Nesai, Ameli’l-Yevmi, No:108.
321 Bkz: Müslim, Müsafirîn, 171-172.
322 Bkz: Müslim, Müsafirîn, 168-172.
323 İsrâ 17/78.
324 Al-i İmrân 3/17.
325 Buhari, Savm, No: 1968; Tirmizi, Fiten, 64; İbnu Hıbban, Sahih, No: 320; Beyhaki, Süne-i Kübra, IV, 276.
326 Tûr 52/49.
327 Bkz: Zebidî, İthafu’s-Sade, V, 489.
328 Müslim. Müsafirîn, 216, 217; Nesaî, Kıyamu’l-Leyl, 19.
329 Zebidî, İthafu’s-Sade, III, 763 (İbnu Sinnî, Riyazatu’l-Muteabbidîn kitabında, Hz. Aişe’den mevkuf olarak rivayet etmiştir).
330 Buharî, Teheccüd, 16; Teravih, 1; Müslim. Müsafirîn,125; Tirmizî, Mevakıt, 208; Muvattâ, Selatu’l-leyl, 9.
331 Tahiyyetu’l-mescid namazıyla ilgili olarak bkz: Buharî, Salat, 60; Teheccüd, 35; Müslim, Müsafirîn, 69, 70; Tirmizî, Salat, 118; Nesaî, Mesacid, 37; İbn Mace, İkame, 57; Muvattâ, Sefer, 57.
332 Buhari, Ezan, 38; Müslim, Müsafirin, 63-64; Ebu Davud, Tatavvu’, 5; Nesai, İmame, 60.
333 Bkz: Buharî, Deavat, 65.
334 Furkan 25/45.
335 İsrâ 17/12.
336 Rahman 55/5.
337 İlgili rivayetler için bkz: Darimi, Mukaddime, 2; Beğavi, Şerhu’s-Sünne, XIII, 210; Suyuti, el-Hasaisü’l-Kübra, I, 10-11.
338 Hakim, Müstedrek, I, 51; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, I, 327.
339 Müellif merhum, bundan sonra namaz vakitlerinin gölge, adım ve benzeri şeyler ile hesaplanması konusunda uzunca bilgiler vermektedir. Bu bilgiler bölgesel ve şu anda pek kullanılmayan malumatlar olduğundan bunları tercümeye almayacağız. Ancak bunlar arasından konumuzla doğrudan ilgili gördüğümüz kısımları tercüme edeceğiz. (Müt: Yakup Çiçek)
340 Ebu Davud, Salat, 5; İbn Mace, Salat, 2; Muvatta, Vukûf, 5 Ahmet b. Hanbel, Müsned, 4, 236, 254, 260, 282.
341 Buhari, Savm, 5; Müslim, Siyam, 7-9; Ebu Davud, Savm, 4; Tirmizi, Savm, 2.
342 İsra, 17/78
343 Bkz: İbnu Kesir, Tefsir, V, 102.
344 Buhari, Meğazi, 29; Müslim, Mesacid, 202-206; Tirmizi, Salat, 19, Tefsiru Sure (2), 31, Nesai, Salat, 14.
345 Bu konuda Hz. Ali’ye nispet edilen bir rivayet için bkz: Taberi, Camiu’l-Beyan, XII, 185. (Beyrut, 1995)
346 Müslim, Mesacid, 218-229; Ebu Davud, Salat, 7; Nesai, Salat, 45.
347 Hindi, Kenzu’l-Ummal, VII, 360; Münavi, Feyzü’l-Kadir; No:5867 (Münavi, hadisin şerhinde şu kaydı düşmüştür: Hadisi, Ebu’ş-Şeyh, Kitabu’s-Sevab isimli eserinde İbnu Ömer’den rivayet etmiştir.Aynı şekilde hadisi Deylemi de rivayet etmiştir. Hafız Irâkî hadisin senedini zayıf olarak nitelemiştir.)
348 Benzer bir hadis için bkz: Dârekutnî, Sünen, I, 248. (Burada hadis, vaktin evvelinde kılınan namaz, ehlinden ve malından hayırlıdır, şeklinde bitmektedir.)
349 Buharî, Mevakıf, 5; Cihad, 1; Edeb, 1; Tevhid, 8, Müslim, İman, 137-140; Ebu Davud, Salat, 9 Tirmizî, Mevakıt, 13
350 Bkz: Tirmizi, Salat, 13; Darekutnî, I, 249.
351 Beyhaki, Şuabu’l-İman, No: 3078; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid; 283; Elbani, Sahiha, No: 1323.
352 Bkz: Hindi, Kenzu’l-Ummal, VII, 574. (No: 20317); Münzirî, et-Terğîb, I, 386
353 Münzirî, et-Terğîb I, 547; Ali Nasıf, et-Tac, I, 323.
354 Aynı konudaki hadis için bkz: Ebu Davud, No: 1270; İbnu Mace, No: 1157; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, II, 219; Ali Nasıf, et-Tac, I, 322.
355 Ebu Davud, No: 1271; Tirmizî, Salat, 301; Ahmed, Müsned, II, 116.
356 Haftanın günleriyle ilgili namazları anlatan rivayetlerin değerlendirmesi için bkz: Zebidi, İthafu’s-Sade, III, 616-635; İbn Teymiyye, Minhacüs-Sünne, IV, 116; İbnü’l-Cevzî, el-Mevzuat, II, 114-117; İbn Kayyım, el-Menarûf-Münif, s. 94 İbn Arrak, Tenzihu’ş-Şeria, II, 84-87; Leknevî, el-Âsâru’l—Merfûa, s.49-58. Bu eserlerde bu tür rivayetlerin metin ve senediyle tenkite açık, kabulü zor, bir çoğu mevzu rivayetler olduğu belirtilmektedir. Bunlar içinde Allame Zebidi, daha ihtiyatlı davranarak, hadisle içine katılan ravilere ait sözleri ayrıştırmış ve mümkün olduğu kadar hadisi kurtarmaya çalışmıştır. (Tahkik eden)
357 Haftanın geceleriyle ilgili namazları anlatan rivayetlerin değerlendirmesi için bkz: Zebidi, İthafu’s-Sade, III, 616-635; İbn Teymiyye Minhacü’s-Sünne, IV, 116; İbnu’l-Cevzî, el-Mevzuat, II, 114-116; İbn Arrak, Tenzîhu’ş-şerîa, II, 84-87; Leknevî, el-Âsaru’l-Merfûa, s. 49-58; İbn Kayyım, el-Menaru’l-Münif s. 95; Enbiya Yıldırım, Hadis Problemleri, s. 198.
358 Bak: İbnu Mubarek, K. Zühd, No: 998; Münzirî, et-Terğîb, II, 6
359 İbnu Mubarek, K. Zühd, No: 1000.
360 Müzzemmil ,73/6
361 Secde, 32/16
362 Benzer rivayet için bkz: Tirmizi, No: 435; İbnu Mace, 1374; İbnu Huzeyme, Sahih, II, 207; Suyutî, el-Camiu’s-Sağır, No: 8803.
363 Bkz: Zebidi, İthafu’s-Sade, III, 616. (Buradaki kayıtta Hafız Irâkî’-nin hadis hakkındaki şu tespiti verilir: Hadisi Ebü’l-Velid es-Saffar Kitabu’s-Salat’ta senedini vererek İbnu Ömer’den nakletmiştir)
364 İbnu Mubarek, K.Zühd, No: 1003; Suyutî, el-Camiu’s-Sağîr, No:8710. (Hadisin ilk kısmı)
365 Bu şekliyle rivayetini bulamadık. Bu ifadelerin Resulullah’a (s.a.v) ait olduğunu söylemek mümkün değildir. Müellif, bu tür rivayetleri gördüğü kitaplardan nakletmiştir.
366 Bkz: Ahmed, Müsned, III, 309; İbnu Mace, İkame, 128; Tayalisî, Müsned, No: 1671.
367 Müslim, Müsafirin, 145-148; Ebu, Davud, Salat, 315; Nesai, Salat, 711.
368 Bkz: Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, II, 230-31. Beyhaki, Sünen-i Kübra, IV, 24. No: 4612.
369 Ebu Davud, Salat, No: 1416; Münzirî, et-Terğîb, I,406.
370 Münzirî, et-Terğîb, I,406.
371 Ebu Davud, Salat, 299; Tirmizi, Deavat, 118; Münzirî, et-Terğîb, II, 51.
372 Ahmed, Müsned, V, 179; İbnu Hıbban, Sahih, No: 2564; Nesai, el-Kübra, No: 1308.
373 Gece namazı hakkında bkz: Buharî, Teheccüd, 12, 13; Muslim, Müsafirîn, 205, 207; Ebu Davud, Tatavvu’, 17; Nesaî, Kıyamu’l-Leyl, 5; İbn Mace, İkame, 174.
374 Bkz: Müslim, Salatu’l-Müsafirin, 166-172. Aynı konu ile ilgili hadisler için bkz: Buhari, Deavat, 14; Ebu Davud, Salat, 312, Tirmizi, Deavat, 80,
375 Ali Nasıf, et-Tac, I, 324.
376 Müslim, Salatü’l-Müsafirin, 169; Tirmizi, Deavat, 212.
377 Münzirî, et-Terğîb, I, 407.
378 Münzirî, et-Terğîb, II, 451.
379 Buhari, Vudu, 76; Müslim, Zikr, 56; Ebu Davud, Edeb, 107; Tirmizi, Deavat, 16.
380 Müslim, Müsafirîn, 62; Ebu Davud, Edeb, 98, İbn Mace, Dua, 15.
381 Bkz: Hakim, el-Müstedrek, I, 517, 526.
382 İsra 17/110-111.
383 Buhari, Devat, 12; Ebu Davud, Edeb, 97; Tirmizi, Deavat, 21; İbnu Mace, Deavat, 15.
384 Ebu Davud, Edeb, 97; Tirmizi, Deavat, 22.
385 Bkz: Buharî, Fedailu’l-Kur’an, 10, 27; Müslim, Müsafirîn, 254 vd. Tirmizî, Fedailu’l-Kur’an, 3; Ebu Davud, Salat, 321; Ahmed b. Hanbel, Müsned, IV, 21.
386 Benzeri için bkz: Müslim, zikr, 61; Ebu Davud, Edeb, 97; Tirmizi, Deavat, 19; Münzirî, et-Terğîb I, 417.
387 Bkz: Münzirî, et-Terğîb I, 413.
388 Ebu Davud, Taharet, 30; Ahmed, Müsned, V, 417, VI, 121, 236
389 Buhari, Vasaya, 1; Müslim, vasiyet, 1,4; Ebu Davud, Vasaya, 1; Tirmizi, Vasaya, 3; Cenaiz, 5; Nesai, Vasaya, 1; İbnu Mace, Vasaya, 2.
390 Zebidi, İthafu’s-Sade, V, 473, Hatib, Tarih, III, 325. İbnu Eb’i-Dünya, Kitabu’n-Niyet’te biraz farklı lafızlarla rivayet etmiştir.
391 Mürselat 77/25.
392 Rum 30/23.
393 Enam 6/60.
394 Tirmizî, Zühd, 50.
395 Hakim, Müstedrek, II, 87, IV, 313; Ahmed b. Hanbel, Müsned, III, 3, 231, 6, 19, 20.
396 Fatır 35/19.
397 Araf 7/3.
398 Kalem 68/35.
399 Casiye 45/21.
400 Casiye 45/21.
401 Casiye 45/22.
402 Sad 38/29.
403 Sad 38/28.
404 Bkz: Hakim, Müstedrek, I, 494; Ebu ya’la, Müsned, No: 1866; Beyhaki, Şuabu’l-İman, No: 528.
405 Heysemî, Mecmau’z-Zevâid, I,162; Hindî, Kenzu’l-Ummal, XIII, 179; Zebidi, İthafu’s-Sade, V, 470 (Beyrut, 1989).
406 Ebu Davud, Tatavvu, 20; Nesai, Kıyamu’l-Leyl, 61-62; İbnu Hıbban Sahih, No. 2579.
407 Benzer bir rivayet için bkz: Ebu Nuaym, Hilye, IV, 439. Beyhaki, Şuabu’l-İman, No: 3937 (Bu rivayette, oruçlunun uykusu ibadettir şeklindedir.) Aclunî, Keşfu’l-Hafa, II, 329.
408 Dua için bkz: Müslim, Müsafirin, 199-201; Ebu Davud, Salat, 119; Tirmizi, Deavat, 32; Nesai, İftitah, 17; İbnu Mace, İkame, 70.
409 Müzemmil 73/20.
410 Zümer 39/9.
411 Zümer 39/9.
412 Furkan 25/64.
413 Secde 32/16.
414 Secde 32/17.
415 Bakara 2/45.
416 Bakara 2/45.
417 Bkz: Ahmed, Müsned, II, 447; İbnu Hıbban, Sahih, No: 2560.
418 Bkz. Buharî, Teheccüd, 12; Müslim, Müsafirîn, 207 Ebu Davud, Tatavvû’, 18; İbn Mace, İkame, 174; Muvatta, Sefer, 95; Nesaî, Kıyamu’l-Leyl, 5.
419 Tirmizî, Deavat, 101; el-Beyhakî, es-Sünenü’l-Kübra, II, 502.
420 İlgili hadisler için bkz: Tirmizi, Deavat, 101; İbnu Ebi’d-Dünya, Kitabu’t-Teheccüd, No. 1-3; Hakim, Müstedrek, I, 308
421 Al-i İmran 3/113, 114.
422 Dımyâtî, el-Metceru’r-Râbih fî Sevâbi Ameli’s-Salih, 184. (Beyrut, 1997. 9. Baskı)
423 Güzel sesle Kur’an okumayla ilgili olarak bkz: Buhari, Tevhid, 52; Müslim, Müsafirin, 233; Ebu Davud, Salat, 356; (Tatavvu, 20); Nesaî, İftitah, 83; İbn Mace, İkame, 176.
424 İbnu Mace, İkame, 176; Ahmed, Müsned, VI, 19-20
425 Yusuf l2/l05.
426 Mü’minûn 23/63.
427 Tevbe 9/93.
428 Dımyâtî, Sevabi’l-Ameli’s-Salih, 184.
429 Nesai, Kıyamu’l-Leyl, 13.
430 Bkz: Gazali, İhya, I, 531.
431 Bkz: Zebidi, İthafu’s-Sade, V, 536.
432 Rivayetler için bkz: Buhari, Salat, 484; Müslim, Salatü’l-Müsafirin, 121-133. Ebu Davud, Salat, 313; Nesai,Kıyamu’l-Leyl, 3, 9; İbnu Mace, Salat, 165.
433 Kaf 50/40.
434 Müzzemmil 73/2.
435 Müzzemmil 73/20.
436 Buharî, Teheccüd, 7; Rikak, 18; Müslim, Müsafirîn, 131 Ebu Davud, Salat, 312; Nesai, Kıyamu’l-Leyl, 8.
437 Tabarani, el-Kebir, No: 787; Heysemi, Mecmauz’-Zevaid, II, 252; Münziri et-Terğib, II, 45.
438 Kasas 28/ll.
439 Buharî, Teheccüd, 12; Bedul-Halk, 11; Muslim, Müsafirin, 207 Ebu Davud, Salat, 307; Nesai, Kıyamül-Leyl, 5 Muvatta, Kasrus-Salat, 95.
440 Buharî, Teheccüd, 13; Bedu’l-Halk, 11 Muslim, Müsafirîn, 205; Nesaî, Kıyamu’l-Leyl, 5.
441 Aynı konuda benzer bir hadis için bkz: Tabarani, el-Kebir, No: 6855; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, V, 96; Bezzar, Müsned, No: 3035-36.
442 Buhari, Deavat, 65; Müslim, Zikr, 28; Tirmizî, Deavat, 59
443 Zümer 39/63.
444 Bkz: Suyuti, ed-Dürrü’l-Mensûr, VII, 243-245.
445 İlgili rivayetler için bkz: Kurtubi, el-Camî, XV, 274; Suyutî, ed-Dürrü’l Mensur, VII, 243-245; İbnu Sinnî, Ameli’l-Yevm, No: 73; Şevkani, Fethu’l-Kadir, VI, 477.
446 Abdal, sayı ve görevlerini Allah Teala’nın bildiği veliler grubudur. Onlara Ricalü’l-Ğayb-gizli veliler de denir. Abdal hakkında hadisler mevcuttur. Ahmed b. Hanbel’in Müsned’inde geçen hadiste Abdal’ın kırk kişi olduğu, bunların genelde Şam bölgesinde yaşadıkları, onların dua ve bereketiyle insanlara yağmur verildiği, yardım edildiği, onların yeryüzündekilere rahmet sebebi olduğu zikredilmektedir. Bkz: Müsned, I, 112; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, X, 62; Suyuti, el-Haberu’d-Dâl (el-Havi içinde), II, 456-459. (Tahkik eden)
447 Tevbe 9/129.
448 Ezan duasıyla ilgili olarak bkz. Buharî, Ezan, 8; Müslim, Salât, 11 Nesaî, Ezan, 37.
449 Buhârî, Ezan, 7; Müslim, Salat, 10,11; Tirmizî, Salat, 40 Menakıb, 1; Nesaî, Ezan, 33, 35-38; İbn Mace, Ezan, 4.
450 Beyhaki, Şuabu’l-İman, No: 2119; Bezzar, Müsned, No: 603; Elbani, Sahiha, No: 1213; Münziri, et-Terğib, I, 102.
451 Müslim, Taharet, 45; Ebu Davud, Taharet, 27,30; Nesaî, Taharet, 8, 66 Hakim, el-Müstedrek, I, 416.
452 Ahmed, Müsned, VI, 272; Münziri, et-Terğib, I, 167.
453 Necm 53/34.
454 Vakıa 56/32-33.
455 Buhârî Zekat, 9,10; Rikak, 49,51; Müslim, Zekat, 66,67; Nesaî, Zekat, 63.
456 Ebu Davud, Zekat, 33.
457 Bkz: Muvatta, Sadaka, 3.
458 Suyuti, ed-Dürrü’l-Mensûr, VIII, 597.
459 Şura 42/38
460 Ebu Davud, Edeb, 16; Tirmizi, Zühd, 55.
461 Ebu Davud, Edeb, 112; Tirmizi, Deavat, 34; İbnu Sinni, Ameli’l-Yevm, No: 176-177.
462 Buhari, Gusl, 21; Müslim, Müsafirin, 78; Ebu Davud, Tatavvu, 12. (No: 1290); İbnu Mace, Taharet, 59
463 Ebu Davud, Salat, 302; İbnu Hıbban, Sahih, No: 2533, Ahmed, Müsned, V, 286-87
464 Müslim, Müsafirin, 82; Nesai, Sünen-i Kübra, Salat, 60; İbnu Mace, Salat, 226.
465 Müslim, Müsafirin, 84; Ebu Davud, Salat, 302; Nesai, Sünen-i Kübra, İşreti’n-Nisa, 26.
466 Buhari, Deavat, 76; Müslim, Zikr, 5-6; Tirmizi, Deavat, 82.
467 Tesbih namazı hakkında bkz. Tirmizî, Vitr, 19; Ebu Davud, Tatavvu’, 14 İbn Mace, İkame, 190.
468 Ebu Davud, Salat, 321; İbn Mace, İkame, 178.
469 Buharî, Fedailu’l-Kur’an, 34; Ebu Davud, Salat, 320; Tirmizî, Kıraat, 4; İbn Mace İkame, 178.
470 Gerçek şeref ve kıymetin akıl ve takvada olduğunu bildiren ve bu manayı destekleyen hadisler için bkz: Suyuti, ed-Dürrü’l-Mensur, VII, 580-581; Hindi, Kenzu’l-Ummal, X, 155-156 (No: 28794, 28801); Gazali, İhya, I, 125.
471 Ahmed, Müsned, IV, 151; Heysemî, Mecmau’z-Zevaid, VI, 229.
472 Ebu Davud, Salat, 314. (No: 1325); Nesai, Zekat, 49; Darimi, Salat, 135.
473 Müslim, Salat, 225; Tirmizi, Salat, 170; Nesai, Salat, 427; İbnu Mace, İkame, 201.
474 Müslim, Müsafirîn, 164, 165; Ebu Davud, Tatavvu’, 2; Tirmizî, Mevakît, 168; Nesâî, Zekat, 49; Ibn Mace, Ikame, 200; Darimî, Salat, 135.
475 Nesaî, Mevakit, 46; Ahmed b. Hanbel, Müsned, I, 206, 268;.
476 Ahmed, Müsned, III, 128; Nesai, Işretü’n-Nisa, 1.
477 Mücadele 58/22.
478 Meryem 19/l2.
479 A’raf 7/l7l.
480 Bkz: Ebu’ş-Şeyh İsfahânî, Ahlaku’n-Nebi ve Âdâbuhu, No: 576. (Riyad, 1998. Tahkikli baskı). Zebidi der ki: İrâkî hadisi Ebu Zer Herevî’nin de Mu’cemi’nden riveyet ettiğini tespit etmiştir. Bkz: İthafu’s-Sade, V, 88-89.
481 Bakara 2/l2l.
482 İbnu Kesir, Tefsir, I, 401-402; İbnu Ebi Hatim, Tefsirul’-Kur’ani’l-Azim, I, 218. (Riyad, 1998).
483 Ibn Mace, Mukaddime, 11; Ahmed b. Hanbel, Musned, I, 7, 26; 38; 445; 454.
484 Ibn Mace, İkame, 176.
485 Ibn Mace, İkame, 176; Zühd, 19; Bezzar, Müsned (el-Bahru’z-Zehhâr), No: 1235.
486 Ibn Mace, İkame, 176.
487 Bakara 2/74.
488 Bakara 2/74.
489 İlgili ayet şudur: “Oraya varınca kutlu mekandaki vadinin sağ tarafında bulunan ağaçtan şöyle nida edildi: Ey Musa! Ben alemlerin rabbi Allah’ım. Şimdi elindeki asanı yere bırak.” (Kasas 28/30)
490 Yunus l2/l00.
491 Bakara 2/231.
492 Enbiya 21/10.
493 Nahl 16/44.
494 Muhammed 47/3.
495 Nur 24/46.
496 Bakara 2/99.
497 Yunus l0/l09.
498 A’raf 7/l3.
499 Hud ll/ll2.
500 Casiye 45/20.
501 Al-i İmran, 3/l38.
502 Ebu, Ya’la, Müsned, No: 6560; İbnu Ebi Şeybe, Musannef, VII, 150; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, VII, 163; Zebidî, İthafu’s-Sade, IV, 529.
503 Cin 72/1.
504 Tirmizi, Fedailü’l-Kur’an, 14;
505 Ebu Davud, Fiten, 1; İbnu Mace, Fiten, 13.
506 Bkz. Buhari,İlm, 39; Nesai, Kaseme, 13. (No: 4758)
507 Bakara 2/269.
508 Enbiya 2l/79.
509 Enbiyâ 2l/l5.
510 Mümtehine 60/4.
511 İbrahim l4/l2.
512 Enbiyâ 2l/l.
513 Necm 53/29.
514 Hucurât 49/ll.
515 Kaf 50/8.
516 Gâfir 40/l3.
517 Ra’d l3/l9-20.
518 İbrâhim, l4/34.
519 Ibn Mace, İkame, 176.
520 Secde 32/l5.
521 İsrâ l7/l09.
522 Hakka 69/39.
523 Haşr 59/2.
524 Zariyat 5l/49-5l.
525 Ibn Hibban, Sahih, I, 276 (No.75); Beğavi, Şerhu’s-Sünne, I, 262; Bezzar, Müsned, No: 2312; Tabarani, el-Kebir, No: 10090; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, VII, 152.
526 Ahmed b. Hanbel, Müsned, I, 83; Buhari, Tarih-i Kebir, Cilt:1, kısım:1; shf: 177; Bezzar, Müsned (Bahru’z-Zehhar), II, 237. No: 743.
527 Tâhâ 20/126.
528 Bu bölümde müellif, kıraat, tefsir ve tefsir usülünü ilgilendiren teknik bir konuyu ele almaktadır. Konu daha çok bu alanla meşgul olanları ilgilendirmektedir. Onun için biz, kullanılan ıstılahları korumaya çalışacağız. (Tashih eden)
529 Enbiya 21/l06
530 Kasas 28/51
531 Hud, l-2
532 Hud 11/2.
533 Müellif (rah) bundan sonra Kur’an’daki ifade şekilleri ve söz sanatları hakkında bir çok örnekler vermektedir. Bu örnekler Arapça dil kaideleri ve belağatla ilgilidir. Verilen örnekler ancak Arapça metniyle yan yana getirilince anlaşılabilmektedir. Biz bu kısımları incelemek isteyenleri kitabın aslına havale ederek, tercümesini faydalı bulduğumuz kısımla yetiniyoruz. (Tashih eden: D. Selvi)
534 Bakara 2/121
535 Enfal 8/2
536 Enfal 8/4
537 Ahkaf 46/29
538 Tevbe 9/l24
539 Zümer 39/9
540 Secde 32/16
541 İbn Mace, Mukaddime, 16; Darimî, Fedailu’l-Kur’an, 1.; Ahmed Müsned, III, 127; 128; 242
542 Bakara 2/78.
543 Casiye 45/32.
544 Yusuf 12/l05.
545 İsra 17/47.
546 Muhammed 47/l6.
547 Muhammed 47/l6
548 İbnu Ebi Şeybe, Musannef, VIII, 115; Ahmed, K. Zühd, No: 378.
549 A’raf 7/l69.
550 Bakara 2/93
551 Bakara 2/l0l-l02.
552 Al-i İmran, 3/l87.
553 Zümer 39/16.
554 Bakara 2/24
555 A’raf 7/44.
556 Al-i İmrân 3/65.
557 A’raf 7/l46.
558 Hakim Tinmizi, Nevadirul-Usul, II, 270 (173 asıl, Suyutî, es-Sağir, No: 766 Elbani, Daife, No: 2578)
559 Ahmed, Müsned, II, 175; İbnu Ebi Şeybe, Musannef, XIII, 228; Buhari, Halku Efâli’l-Ibad, 77; Heysemî, Mecmau’z-Zevaid, VI, 229.
560 Müzzemmil 73/5.
561 Buharî, Fedailü’l-Kur’an, 37; I’tisam, 26; Müslim, Ilim, 3, 4; Darimî, Fedaılu’l-Kur’an, 7; Ahmed b. Hanbel, Müsned, IV, 313.
562 Bakara 2/63.
563 Bakara 2/187.
564 Şura 42/11.
565 A’raf 7/187.
566 Tirmizî, Sevabü’l-Kur’an, 20; Nesaî, Zekat, 68; Ahmed b. Hanbel, Müsned, IV, 151,158.
567 Aynı konuda bir hadis için bkz: Beyhaki, Şuabu’l-İman, No: 555-556.
568 Ahmed b.Hanbel, Müsned, I, l72; Ebu Ya’la, Müsned, II, 82 (No: 7317); Heysemî, Mecmau’z-Zevaid, X, 81.
569 Bkz: Muvatta, Nida, 29; Ahmed b. Hanbel, Müsned, I, 88; Ebu Ya’la, Müsned, No:497.
570 Irakî, el-Muğnî, I, 286. Irakî, hadisi benzer bir rivayetle Bezzar ve Makdisi’nin rivayet ettiğini bildirmiştir. Bkz: Zebidi, İthafu’s-Sade, V, 67.
571 Ebu Davud, Salat, 316; (No: 1329-1330).
572 Ebu Davud, Salat, 349; Nesaî, İftitah, 83; Ibn Mace, Ikame, 176.
573 Buhari, Fedailu’l-Kur’an, 19; Ebu Davud, Salat, 349; Nesaî, İftitah, 83.
574 Duha 93/11.
575 Ahmed b. Hanbel, Müsned, II, 341; Heysemî, Mecmau’z-Zevaid, VII, 162.
576 Ahmed b. Hanbel, Müsned, II, 341; Heysemî, Mecmau’z-Zevaid, VII, 162.
577 Bkz: Müslim, İmare, 133; Ebu Davud, Edeb, 135; Tirmizi, İlim, 14.
578 İbn Mace, İkame, 176.
579 Ibn Mace, Mukaddime, 11; Ahmed b. Hanbel, Müsned, I, 7, 26, 38, 445, 454.
580 Nisa 4/41. Rivayet için bkz. Buharî, Fedailu’l-Kur’an, 33, 35; Müslim, Salatu’l-Müsafirîn, 247; Ebu Davud, İlim, 13; Tirmizî, Tefsîr, 5.
581 Buharî, Fedailu’l-Kur’an, 31; Müslim, Salati’l-Müsafirîn, 235, 236; Tirmizî, Menakıb, 56.
582 Ankebut 29/45.
583 Bkz. Zebidi, İthafu’s-Sade, IV, 185.
584 Buhari, Rikak, 36; Ahkam, 9; Müslim, Zühd, 47; Tirmizî, Nikah, 11; Zühd, 48; İbn Mace, Zühd, 21.
585 Buhari, Fedailu’l-Kur’an, 31; Müslim, Müsafirîn, 235, 236; Tirmizî, Menakıb, 56; Nesaî, İftıtah, 83; Ibn Mace, İkame, 176; Darimî, Salat, 171; Fedailu’l-Kur’an, 34.
586 Duhan 44/4.
587 Duhan 44/4.
588 Kadîr 97/1.
589 Muslim, Sıyam, 196; Tirmizî, Savm, 46; Ibn Mâce, Sıyam, 40; Beyhakî, es-Sunenu’l-Kubrâ, IV, 283.
590 Cuma günü hakkında bkz. Tecrid-i Sarih, III, 9, 32, l06.
591 Bkz: Tirmizî, Savm, 44
592 Tabarani, el-Evsat, No:181; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, III, 191. (Hadisin son kısmı farklı)
593 Benzeri için bkz: Münzirî, et-Terğib, II, ll4.
594 Bkz: Tirmizi, Savm, 52; İbnu Mace, Savm, 39; Beyhaki, Şuabu’l-Îman, No: 3757.
595 Buhari, Ideyn, 11; Ayni, Umdetü’l-Kâri, V, 184.
596 Bkz: Riyazu’s-Salihîn, II, 508.
597 Hanefilerde kırk kişi şart değildir. İmam hariç üç kişiyle de cuma namazı kılınabilir.
598 Cuma 62/9.
599 Bkz: Buhari, Cuma, 21, 22, 24, 25; Ebu Davud, Salat, 225; Tirmizî, Salat, 372; Nesaî, Cuma, 15.
600 Cuma 62/l0.
601 Cumanın farz olmasıyla ilgili bkz. Ebu Davud, Salat, 212; Tirmizî, Salat, 360.
602 Müslim, Cuma, 855; Mesacid, 42; Ebu Davud, Salat, 210, 211; Tirmizî, Salat, 359; Nesaî, Cuma, 2.
603 Bkz: Ebu Davud, Salat, 215.
604 Buhari, Cuma, 1; Muslim, Cuma, 856.
605 Tabarani, el-Evsat, No: 2105. (Hadis biraz daha uzuncadır.); Ebu Ya’la, Müsned, No: 4228; Şafii, Müsned, No. 374; İbnu Ebi Şeybe, Musannef, II, 58; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, II, 164.
606 Müslim, Cuma, 17, 18.
607 Münzirî, et-Terğîb, I, 492.
608 Zebidi, İthafu’s-Sade, III, 353. Hadisin değişik rivayetlerinde Ramazan ayı içinde bu sayıda insan azat edileceği geçmektedir. Bkz: Beyhaki, Şuabu’l-İman, No:3604; Hindi, Kenzu’l-Ummal, VIII, 479.
609 Beyhaki, Şuabu’l-İman, No: 3708; İbnu Adiyy, el-Kamil, V, 288.
610 Bkz: Buharî, Mevakit, 9, Ezan, 18.
611 Buhari, Cuma, 4, 19; Müslim, Cuma, 10; Ebu Davud, Taharet, 129; Tirmizî, Salat, 358; Nesaî, Cuma, 14; İbn Mace, İkamet, 82; Muvatta, Cuma, 1.
612 Bkz: İbnu Mace, İkame; 82; Münziri, et-Terğıb, I, 503.
613 İbnu Mace, İkame, 82; İbnu Asım, Sünnet, No: 633; Tabarani, el-Kebir, X, No:10013.
614 İbnu Huzeyme, Sahih, III, 134-135; Münzirî, et-Terğib, l, 502.
615 Zebidi, İthafu’s-Sade, III, 417. Müellif burada şu kaydı düşmüştür: “Irakî demiştir ki: Bu hadisi Ebu’ş-Şeyh Sevabu’l-A’mâl kitabında Ebu Hureyre’den rivayet etmiştir.” Bu konuda biraz farklı lafızlarla Buhari, Müslim ve Tirmizî’nin rivayet ettiği bir hadis mevcuttur. Bkz: Buhari, Salat, 160; Müslim, Salat, 129; Tirmizi, Salat, 52.
616 Ebu Davud, Taharet, 129; Nesaî, Cuma, 2, 3.
617 Bkz: Beyhaki, Süneni-I Kübra, III, 234.
618 Buharî, Vudû, 46; Müslim Taharet, 8, 12; Nesai, Cuma, 9.
619 Buhari, Cuma, 5; Ebu Davud, Taharet, 125, 126; Nesaî, Cuma, 25; İbnu Mace; İkame, 80.
620 Buhari, Cuma, 2; Müslim, Cuma, 3; İbnu Hıbban, Sahih, No: 1230; Malik, Muvatta, Cuma, 1; Şafii, Müsned, No: 390.
621 İbnu Mace, İkame, 81; Riyazu’s Salihin, II, 442.
622 İbnu Hıbban, Sahih, No: 1226; Beyhaki, Sünen, III, 188; İbnu Hüzeyme, Sahih, No: 1752.
623 el-Hindi, Kenzül-Ummal, VII, 735 (No: 21166).
624 Deylemi, Firdevsü’l-Ahbar, No: 535; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid; II, 176; el-Hindi, Kenzül-Ummâl, VI, 656 (No: 17241). Suyutî, el-Mesnûa, II, 25. Müellif, hadisi Irakî ve İbnu Hacer’in zayıf olarak değerlendirdiklerini kaydeder.
625 Ebu Davud, Taharet, 129; Tirmizî, Salat, 356; Nesai, Cuma, 12; İbn Mace, İkame, 80.
626 Ebu Davud, Taharet, 129; Tirmizi, Salat, 235.
627 Tirmizi, Salat, Cuma, 17; İbnu Mace, İkame, 88.
628 Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, II, 179.
629 Tabarani, es-Sağır, I, 168, (No: 479); Münzirî, et-Terğîb, l, 504.
630 Buhari, Salat, 353; Müslim, Cuma, 13-15; Ebu Davud, Vitr, 26; Tirmizi, Cuma, 2.
631 Şevkanî, Neylü’l-Evtar, III, 307 (Beyrut, 1998. I. Baskı)
632 Ebu Davud, Vitr, 26, Salat, 200; Tirmizi, Cuma, 2; Nesai; Cuma, 45; Malik, Cuma, 7; İbn Hıbban, Sahih, No: 2772. Bu rivayetlerde Ebu Hureyre ile konuşan Abdullah b. Selam’dır. Nesai, Malik ve İbnu Hıbban’ın rivayet ettiği hadis uzundur. Hadisin ilk kısmında Ka’bu’l-Ahbar da vardır. Ancak Zebidî, Ebu Zür’a yoluyla gelen ve Ka’b’a ait olan bir rivayeti gördüğünü kaydeder. (İthaf, III, 462). Müellif bu rivayeti almış veya rivayet kısaltılırken isimler karışmış olabilir. (Tashih eden)
633 Bkz: Zebidi, İthafu’s-Sade, III, 468. Müellif, hadisi Darekutnî’nin el-İfrat’ta, el-Ezdî’nin ed-Duafa’da rivayet ettiğini kaydetmiştir. Ayrıca bkz: el- Ali Muttaki el-Hindî, Kenzul-ummal, I, 507 (No: 2240-42). Burada rivayetin Deylemi’ye ait olduğu kaydedilmiştir. Hadisin lafzı şöyledir: “Kim Cuma günü bana iki yüz defa salat u selam okursa, iki yüz senelik günahı affedilir.”
634 Münzirî, et-Terğîb, I, 512.
635 Hadis için bkz: Darekutnî, Sünen, II, 16. Hutbeden önce kılınacak iki rekat namaz için bkz: Buhari, Salat, 248, 249; Müslim, Cuma, 54-59; Ebu Davud, Salat, 238; Tirmizi, Salat, 250.
636 Hadisin bir kısmı için Bkz: Müslim, Müsafirin, 257; Ebu Davud, Melahim, 14; Tirmizi, Fedailül-Kur’an- 6 Ayrıca bkz. Münzirî, et-Terğîb, I, 512.
637 Darimî, Fedailü’l-Kur’an, 19; Tabarani, K. Dua, II, 914
638 Ebu Davud, Tatavvu, 14; İbnu Mace, İkame, 190; İbnu Hüzeyme, Sahih, II, 223; Hakim, Müstedrek, I, 318
639 Bkz: Müslim, Cuma, 61-66; Ebu Davud, Salat, 243, Tirmizi, Salat, 257, 267; Nesai, Cuma, 28, 29.
640 Münzirî, et-Terğîb, I, 97.
641 Buhari, İsti’zan, 31-32; Müslim, Selam, 27, 29-31; Ebu Davud, Edeb, 15; Tirmizi, Edeb, 9.
642 Beyhaki, Sünen-i Kübra, III, 233.
643 Buharî, Salat, 101; Müslim, Salat, 261; Ebu Davud, Salat, 108; Tirmizi, Mevâkıt, 134; Nesaî, Kıble, 8; Darimi, Salat, 130 Muvatta, Sefer, 34, 35; Ahmed b. Hanbel, Müsned, IV, 169.
644 Münzirî, et-Terğib, I, 378 İbn Abdilber Temhid’de Abdullah b. Amr’dan mevkuf olarak rivayet etmiştir. Bkz: el-Miğrâvî, Fethu’l-Berr fi’t-Tertibi’l- Fıkhî Li Temhidi İbni Abdilber, IV, 399. (Riyad, 1996. I. Baskı)
645 Buhari, Salat, 101; Müslim, Salat, 259-260; Ebu Davud, Salat, 109; Nesai, Salat, 175;
646 Beyhaki, Sünen-i Kübra, III, 219-220.
647 Ebu Davud, Salat, 203; 229 Nesai, Cuma, 22. Aynı korudaki hadisler için bkz: Buhari, Cuma, 36; Müslim, Cuma, 12; Tirmizi, Cuma, 16; İbnu Mace, İkame, 86.
648 Beyhaki, Süne-i Kübra, III, 193.
649 Beyhaki, Sünen-i Kübra, III, 238.
650 Cuma namazından sonra kılınacak sünnet namazlar için bkz: Müslim, Cuma, 67-71; Ebu Davud, Salat, 238; Tirmizi, Cuma, 24; Nesai, Cuma, 43, 44; İbnu Mace, İkame, 95.
651 Nisa 4/113.
652 Sebe 34/10.
653 Neml 27/15.
654 Cuma 62/8.
655 Suyuti, ed-Dürrü’l-Mensûr, VIII, 164-165.
656 Bkz: İbn Kesir, Tefsiru’l-Kur’ani’l-Azim, VII, 9 vd.
657 Cuma 62/10.
658 Oruç bahsi bu eserin otuz üçüncü bölümünde İslam’ın Temel Esasları işlenirken tekrar ele alınmaktadır.
659 Bakara 2/45.
660 Tirmizî, Savm, 44; Ebu Davud, Savm, 54, 56; İbn Mace, Siyam, 43.
661 Bkz: Ebu Nuaym, Hilye, V, 34; Taberanî, el-Mu’cemü’l-Kebîr, IX, 104 (No: 8544); Beyhakî, Kitabu’z-Zühd, 361 (No: 984); Heysemî, Mecmeu’z-Zevaid, I, 57.
662 Bakara 2/153.
663 Biraz faklı lafızlarla bkz: Deylemi, Firdevsü’l-Ahbar, No: 8137; Hindî, Kenzu’l-Ummal, No: 43057. Zebidi, İthaf, IV, 324. (Burada şu kayıt vardır: Irakî, bu hadisi İbnu Adî’nin İbnu Mesut’tan zayıf bir senetle rivayet ettiğini belirtmiştir.)
664 Ahmed, Müsned, II, 266; İbnu Huzeyme, Sahih, III, 196-97. (No:1896).
665 Buharî, Savm, 2, 9; Libas, 78; Müslim, Siyam, 164; Ebu Davud, Savm, 25; Tirmizî, Savm, 55; Nesaî, Savm, 41; İbn Mace, Siyam, 1; Muvatta, Siyam, 58.
666 Cinn, 72/91.
667 Neml, 27/91.
668 Secde, 32/l7.
669 Tevbe 9/112
670 Kuşeyrî, Letaifü’l-İşarat, III, 67. (Tahkikli baskı. Mektebetü’t-Tevfikiyye, trs) Âlûsî, Ruhu’l-Meânî, VI, 31.(Beyrut, 1994)
671 Zümer, 29/l0.
672 Buharî, Tevhid, 15; Müslim, Zikir, 19, 21.
673 Rivayetlerle ilgili bkz. Müslim, Siyam, 194; Ebu Davud, Savm, 68; Tirmizî, Savm, 54; Nesaî, Savm, 70, 83.
674 Bkz: Buharî, Savm, 69; Hac, 1, 47; Müslim, Siyam, 115; Ebu Davud, Savm, 61, 64; Tirmizî, Savm, 49; Nesaî, Savm, 70, 83; Muvatta, Siyam, 33.
675 Bkz: Buharî, Savm, 52; Müslim, Siyam, 175; Ebu Davud, Savm, 56, 59; Tirmizî, Savm, 37; Nesaî, Savm, 70; Muvatta, Siyam, 56.
676 Bkz. Tirmizî, Savm, 44; Ebu Davud, Savm, 61, Nesaî, Savm, 70, 83; İbn Mace, Siyam, 42.
677 Tirmizî, Zekat, 28.
678 Ebu Davud, Savm, 12; Tirmizî, Savm, 38.
679 Bkz: Buharî, Savm, 14; Müslim, Siyam, 21; Ebû Davud, Savm, 11; Tirmizî, Savm, 2; Nesâî, Savm, 31.
680 İbnu Receb, Letaifü’l-Meârif, 230. (Beyrut, 1992). Receb ayında oruç tutmayla ilgili olarak bkz. Buharî, Savm, 53; Müslim, Siyam, 179; Ebu Davud, Savm, 55.
681 Bkz: Nesaî, Savm, 71.
682 Ahmed b. Hanbel, Müsned, II, 71; IV, 158; İbnu Hüzyme, Sahih, No: 2027; İbnu Hıbban, Sahih, No: 2742; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, III, 162.
683 Tirmizi, Zühd, 35; Muhammed b. Yusuf eş-Şamî, Sübülü’l-Hüdâ, VII, 77.
684 Buharî, Savm, 57, 59; Enbiya, 37,38; Müslim, Siyam, 182; Ebu Davud Savm, 66; Nesaî, Siyam, 69, 76, 77, 78; İbn Mace, Sıyam, 31; Darimî, Savm, 42.
685 Buharî, Enbiya, 37; Müslim, Siyam, 181, 193; Ebu Davud, Savm, 53; Nesaî, Siyam, 76, 77.
686 Münziri, et-Terğib, II, 114 (Taberânî’den).
687 Heysemî, Mecmau’z-Zevaid, III, l9l.
688 Mâide 5/42.
689 Mâide 5/63.
690 Buharî, Vudû, 22-24; Ebu Davud, Taharet, 52-54; Tirmizi, Taharet, 32-35.
691 Hacc 22/78.
692 Buharî, Et’ıme, 56; Tirmizî, Kıyame, 43; İbn Mace, Sıyam, 55; Darimî, Et’ıme, 4.
693 Ahmed b. Hanbel, Müsned, V, 431; Münziri, et-Terğıb, II, 148.
694 Nisa 4/l40.
695 Hadisin ilk kısmı için bkz: Nesai, siyam, 43; İbnu Hüzeyme, Sahih, No: 1892; Beyhaki, Sünen-I Kübra, IV, 270, Tamamı için bkz: Mezmau’z-Zevaid, III, 171.
696 Rivayetlerle ilgili olarak bkz. Buharî, Savm, 2, 9; Libâs, 78; Müslim, Siyam, 164; Ebû Davud, Savm, 25; Tirmizî, Savm, 55; Nesaî, Savm, 41; İbn Mace, Siyâm, 1; Muvattâ, Siyam, 58.
697 Zebîdî, İthafu’s-Sade, IV, 421. (Burada şu kayıt vardır: Hadisi, Herâitî “Mekarimü’l-Ahlak” kitabında rivayet etmiştir. İsnadı hasendir. Irakî böyle demiştir.)
698 Nisa 4/ 58.
699 Bkz: İbnu Kesir, Tefsir, II, 342; Suyutî, ed-Dürrü’l-Mensûr, II, 573.
700 Enbiya 21/47.
701 Zilzal 99/6.
702 Hâkka 69/18
703 Tirmizî, Birr, 55; Darimî, Rikak, 47.
704 Nisâ 4/131.
705 Ra’d 13/22.
706 Bakara 83.
707 Asr 103/3.
708 Asr 103/3.
709 Beled 90/l8.
710 Feth 48/29.
711 İsra l7/24.
712 Maide 5/54.
713 Hz. Ali hakkında bak: Tecrid-i Sarih, I, l6, 26, 31, 4l, 44, 45, 60, 62, 289, 303, 328; III, 48; IV, 222, 557; VIII, 209, 406; XIX, 319, 358; X, 84, 280.
714 Malın, altın ve gümüşün afetleri konusunda pek çok rivayet vardır. Bkz: Buhari, Cihad, 70; Rikak, 7, 10; Müslim, İman, 186; Zühd, 9; Tirmizi, Fiten, 30; Kıyame, 28; Zühd, 43; Ahmed, Müsned, III, 456; İbnu Mace, Zühd, 8.
715 Ebu Nuaym, Hilye, I, 393. (Beyrut, 1997)
716 Deylemi, Firdevsül-Ahbar, No: 2285; Tabarani, es-Sağır, I, 61; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, I, 59.
717 İbnu Asakir, Tarihu Dımeşk, XXXVIII, 13. No: 7577 (Beyrut, 1996); Deylemi, Firdevsü’l-Ahbar, No: 2274; Münavi, Feyzül-Kadir, III, 320.
718 Bezzar, Müsned, No: 80; Tabarani, es-Sağır, No: 5750; Heysemî, Mecmau’z-Zevaid, I, 90; Elbani, Sahiha, No: 1802.
719 İbnu Ebi’d-Dünya, Kitabu’l-Yakin, No: 22. Hadisin ilk kısmı için bkz: Hakim, Müstedrek, II, 162; Ahmed, Müsned, V, 10; Beyhaki, Süneni-Kübra, VII, 137.
720 Hafız Irâkî demiştir ki: Hadisi Hakim, Tarih-i Neysâbur’da Ebu’d-Derda’dan rivayet etmiştir. Senedi zayıftır. (İhya, I, 13)
721 Beyhaki, Şuabu’l-İman, No: 10556; İbnu Ebi’d-Dünya, Kitabu’l-Yakin, No: 31; Elbani, Zaife, No: 502
722 Ebu Nuaym, Hilye, III, 202; Bezzar, Müsned, No:3225; İbnu Asakir, Tarih, Cilt: 58, shf: 250-253; Beyhaki, Sünen-i Kübra, IV, 182. (Hadisin bir kısmı) Kandehlevi, Hayatu’s-Sahebe, V, 35.
723 Tirmizi, Zühd, 11; İbn Mâce, Fiten, 12; Muvatta, Husnu’ l-hulk, 3 Ahmed b. Hanbel, Müsned, I, 201.
724 Buharî, Buyû, 3 Tirmizi, Kıyâme, 60 Nesai, Kudât, 11 Dâimi, Buyü, 2 Ahmed b. Hanbel, Musned, VI, 153Beyhakî, es-Sunenu’l-Kubrâ, V, 335.
725 Hakim, Müstedrek, II, 292; Tirmizi, Tefsiru Sûre (23), 1; Ahmed, Müsned, I, 24.
726 Müminun 23/1-10.
727 Bkz: İbn, Kesîr, Tefsîrul-Kur‘ani’l-Azîm, V, 6-10.
728 Kehf 18/ll0.
729 Müminun 23/57-61.
730 Bakara 2/223.
731 Hakim, Müstedrek, II, 480; Tayalisî, Müsned, No: 376; Hatib, el-Fakîh ve’l-Mütefekkıh, No: 746; İbnu Abdilber, Beyani’l-İlm, II, 43; Tabarani, el-Kebir, No: 10357; İbnu Ebi Hatim, Tefsiru’l-Kur’ani’l-Azim, X, 3340 (Riyad, 1997); Suyuti, ed-Dürrü’l-Mensûr, VIII, 62-64; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, VII, 260-261.
732 Beyhaki, K. Zühd, No: 954; İbnu Asakir, Tarihu Dımeşk, Cilt: 52; shf: 138; No: 6121; Ebu Nuaym, Hilye, VI, 215; Zebidi, İthafu’s-Sade, XIII, 198.
733 Ebu Davud, Melahim, 17; Tirmizi, Tefsiru Sûre (6); İbnu Mace, Fiten, 20.
734 Necm 53/32. Hz. Adem’in topraktan yaratılışı insanın ana karnındaki cenin olarak bulunuşu ve aslındaki zayıflığı ve acziyeti hatırlatılarak kendini beğenip kibir ve üstünlüğe kapılmaması istenmektedir. (Müt. Yakup Çiçek).
735 Hicr l5/75.
736 Yusuf l3/l08.
737 Ahmed, Müsned, 379; Bezzar, Müsned, (Behru’z-Zehhâr), No: 1816; Tayalisî, Müsned, No: 246; Darekutnî, el-İlel, V, 66; Hatib, El-Fakîh ve’l-Mütefekkıh, No: 445;.Tercid-i Sarih, V, ll6. Bu rivayetlerde sözün Abdullah İbnu Mesud’a ait olduğu gözükmektedir.
738 Buhari, Cenaiz, 85; Müslim, Cenaiz, 60; Tirmizi, Cenaiz, 63; Nesaî, Cenaiz, 50.
739 En’am 6/99.
740 Nûr 24/30.
741 İsra l7/36.
742 İsra l7/36.
743 Beyhakî, es-Sünenü’l-Kübra, VI, 85.
744 Nur 24/l9. Hadis için bkz: İbnu Ebi Hâtim, Tefsir, VIII, No: 14244; Suyutî, ed-Dürrü’l-Mensur, VI, 161.
745 İbnu Asakir, Tarihu Dımeşk, Cilt: 47, shf: 458; Tabarani, el-Kebir, No: 10774; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, I, 157.
746 Enam 6/55.
747 Enfal 8/29.
748 Talak, 65/2.
749 Bakara 2/2l3.
750 Sebe 34/49.
751 Nahl 16/104.
752 Bakara 2/259.
753 Mâide 5/89.
754 A’raf 7/58.
755 Sad 38/20.
756 Bakara 2/269.
757 Enbiya 21/7.
758 Furkan, 25/59.
759 En’am 6/11.
760 Yusuf l0/94.
761 Kıyâme 75/l9.
762 Leyl 92/l2.
763 Nahl l6/9.
764 Bakara 2/3l.
765 Bakara 2/33.
766 Bakara 2/33.
767 Sad 38/83.
768 Zümer 39/3.
769 Beyyine 98/5.
770 Ankebut 29/l7.
771 Nahl l6/66.
772 Mu’minûn 23/51.
773 Taha 20/97. Rivayete göre, Hz. Musa’nın: “Git, artık hayatın boyunca sen: bana dokunmayın, diyeceksin.” bedduasından sonra Samirî, hakikaten ağır bir bulaşıcı hastalığa yakalanmış ve ömrü boyunca, insanlardan uzak durmak zorunda kalmıştır. Bkz: Kurtubi, el-Cami, VI, 154; Âlusî, Ruhu’l-Meanî, VIII, 565. (Beyrut, 1994).
774 Şuara 26/71.
775 Sad 38/6.
776 Tur 52648.
777 Şuara 39/17.
778 Rum 30/31.
779 Rum 30/31.
780 Kehf, 18/101.
781 Kehf 18/24.
782 Zariyat 51/50.
783 Kehf 18/16.
784 Saffat 37/99.
785 Deylemi, Firdevsü’l-Ahbar, No: 6999. Hadis bundan sonra vereceğimiz kaynaklarda: “Oruçlunun uyukusu ibadettir” şeklinde başlamaktadır: Bkz: Ebu Nuaym Hilye, V, 96; Beyhaki, Şuabu’l-İman, No: 3937-39; Elbani, Zaife, No: 4696.
786 Tirmizi, İlm, 19; İbnu Mace, Mukaddime, 17; Darekutnî, Sünen, III, 79; Beyhaki, Şuabu’l-İman, No: 1715.
787 Aynı konuda benzer bir hadis için bkz: Tabarani, el-Kebir, XVIII, 174-175; Bezzar, Müsned, No; 3075; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, X, 90.
788 Buhari, Salat, 493; Savm, 70; Müslim, Müsafirin, 125; Ebu Davud, Salat, 317; Tirmizi, Salat, 209; Nesai, Salat, 46.
789 Buhari, Teheccüd, 11; Beğavi, Şerhu’s-Sünne, IV, 47. (No: 932)
790 Buharî, Savm, 53; Tehecceüd, 11; Müslim, Siyam, 180; Tirmizî, Savm, 57.
791 Müslim, Siyam, 169; Ebû Davud, Savm, 72; Tirmizî, Savm, 35; Nesaî, Savm, 67.
792 Bu sözün manası, dinde azimet-ruhsat, zor-kolay gibi amel ayırımı yapmadan bütün ilahî emirleri sevgi ve gönül hoşluğu ile yaparım, şekil, resmiyet, sevap ve hesapla uğraşmam, demektir. Yoksa amelsiz kulluk olmaz. (Tashih eden)
793 İsrâ 17/84.
794 Mâide, 5/35.
795 İsrâ 17/57.
796 İsrâ 17/84.
797 En’am 6/60.
798 Buharî, Savm, 64; Rikâk, 18; Muslim, Musafirîn, 217; Ebu Davud, Tatavvu’, 27; Ahmed b. Hanbel, IV, 109 VI, 43,55, 174, 189.
799 Buhari, Sehv, 8; Müslim, Müsafirin, 297; Darimi, Salat, 143.
800 Buharî, İman, 32; Teheccud, 18; Savm, 52; Libas, 43; Müslim, Müsafirîn, 215, 221 Ebu Davud, Tatavvu’, 27; Nesaî, Kıble, 13; Kıyamu’l-leyl, 17; İman, 29; İbn Mace, Zühd, 28; Muvatta, Salatu’l-leyl, 4, Ahmed b. Hanbel, VI, 40, 51, 61.
801 Buharî, Rikak, 18; Libas, 43; Müslim, Müsafirîn, 215, 216, 218; Nesaî, Kıble, 13; İbn Mace, Zühd, 28; Ahmed b. Hanbel, Müsned II, 35.
802 Zebidi, İthafu’s-Sade, III, 763. (Buradaki kayıt şöyledir: İbnu Sinni, Riyazutu’l-Müteabbidîn kitabında Hz. Aişe’den mevkuf olarak rivayet etmiştir.)
803 Tabarani, el-Evsat, No. 6632; Ebu Nuaym, Hilye, VIII, 188; İbnu Adiy, el-Kamil, II, 79; Suyuti, es-Sağır, No: 343.
804 Deylemi, Firdesü’l-Ahbar, No: 6323; Aclunî, Keşfu’l-Hafâ, II, 232; Sahavî, Mekasıd, 631. (Sahavi, hadisin senet yönüyle zayıf olduğunu belirtmiştir.); Aliyyü’l-Karî, el-Esraru’l-Merfua, 327.
805 Bakara 2/132.
806 Araf 7/126.
807 İsrâ 17/11.
808 Enbiya 21/37.
809 Enbiya 21/37.
810 Nahl 16/1.
811 Beyhaki, Şuabu’l-İman, VII, 338; Aclunî, Keşfu’l-Hafa, I, 344.
812 Hafız Irâkî demiştir ki: Hadisi Hakim, Tarih-i Neysâbur’da Ebu’d-Derda’dan rivayet etmiştir. Senedi zayıftır. (İhya, I, 13)
813 Nahl 16/32.
814 Zümer 39/73.
815 Tevbe 9)72.
816 A’raf 7/157.
817 Nûr 24/26.
818 Beyhaki, es-Sünenu’l-Kübra, 9/159. Aynı konuda bir hadis için bkz: Buhari, Rikak, 10; Cihad, 70; Tirmizi, Zühd, 42; İbnu Mace, Zühd, 8.
819 Meryem 19/93-94.
820 Furkan 251/63.
821 Hakim, Müstedrek, I, 394; İbnu Hıbban, Sahih, No: 872..
822 Hakka 69/24.
823 En’am 6/31.
824 Zümer 39/56.
825 Secde 32/16.
826 Nahl 16/109.
827 Mutaffifîn 83/14.
828 Nahl 16/107.
829 Nahl 16/107.
830 Naziât /40
831 Muhammed 47/16.
832 A’raf 7/100.
833 Enfâl 8/12.
834 En’am 6/36.
835 Bezzar, Müsned, No: 3298; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, VII, 269.
836 Muhammed 47/24.
837 Zümer 39/22.
838 Hacc 22/53.
839 Maide 5/13.
840 A’raf 7/100.
841 Maide 5/108.
842 Murakabe, kulun Yüce Rabbinin her an kendisini gördüğünü yakinen bilmesi ve bütün vakitlerini uyanık bir kalple edep üzere geçirmesidir. Diğer bir ifadeyle murakabe, kalbin Yüce Allah ile irtibatını kontrol etmek ve her anı O’nunla geçirmektir. Murakabe, hadis-i şerifte anlatılan İhsan makamında ulaşılacak bir haldir. Bkz: Kuşeyri, Risale, 264-266.
843 Furkan 25/62
844 Sebe’ 34/13.
845 Ali İmran 3/123.
846 Bakara 2/151-152.
847 Nisâ 4/147.
848 Buhari, Teheccüd, 6; Müslim, Münafıkın, 79-81; Tirmizi, Salat, 187; Nesai, Kıyamu’l-Leyl, 17; İbnu Mace, İkame, 200.
849 Kasas 28/77.
850 Tevbe 9/67.
851 Zariyat 51/49-50.
852 Zariyat 51/51.
853 Müminun 23/88.
854 Müminun 23/84-85.
855 Rivayetyet için bkz: İbnu Hıbban, Sahih, No: 361; Ebu Nuaym, Hilye, I, 221-222; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, IV, 216.
856 Kamer 54/55.
857 Neml 27/50.
858 En’am 6/44.
859 En’am 6/44.
860 En’am 6/44.
861 En’am 6/44.
862 Kehf 18/28.
863 Kaf 50/22.
864 Meryem 19/39.
865 Hadid 57/14
866 Nûr 24/39.
867 Fussilet 41/30.
868 Enfal 8/24.
869 Buhari, Tefsiru Sûre (8), 3; İbnu Ebi Hatim, Tefsiru’l-Kur’ani’l-Azim, V, 1679; (Riyad, 1997); İbnu Kesir, Tefsir, IV, 34.
870 Nisa 4/80.
871 Fetih 48/10.
872 Nisa 4/43.
873 Bkz: Ebu Davud, Taharet, 123; Nesaî. Taharet, 196, 197, 198.
874 Hadisin son kısmı için bkz: Müslim, İlm, 7; Ebu Davud, Sünnet, 5; Ahmed, Müsned, I, 386; Ebu Ya’la, Müsned, No: 5005.
875 Abdurrezzak, Musannef, X, 231. No: 18943; Kandehlevi, Hayatu’s-Sahabe, III, 147. (Beyrut, 1999)
876 Bakara, 2/189.
877 Yusuf 24/27.
878 Hindi, Kenzu’l-Ummal, II, 167. (No: 8827); Kandehlevi, Hayatu’s-Sahabe, III, 148.
879 Ramuzu’l-Ehadis. I, 45.
880 İlgili hadis şudur: Bir adam Hz. Peygamber’e (s.a.v) gelerek: Ey Allah’ın Rasülü! Bir adam hayırlı amel yapıyor ve onu insanlardan gizliyor. Daha sonra bu ameli insanlar tarafından bilindiğinde bu hoşuna gidiyor. Bu adamın durumu nedir?” diye sordu. Efendimiz (s.a.v) şu cevabı verdi: “Ona iki sevap vardır. Birisi güzel amelini gizleme sevabı, diğeri de bunun bilinip örnek alınması sevabı.” Bkz: Tirmizi, Zühd, 49; İbnu Hıbban, Sahih (el-İhsan), No: 375; Beğavi, Şerhu’s-Sünne, No: 4141. (Tashih eden)
881 Ariflerden Fudayl b. İyaz (rah) demiştir ki: “İnsanlar için ameli terk etmek riya/gösteriştir. Onlara için amel etmek ise şirktir. İhlas, Allah’ın seni bu iki halden de kurtarmasıdır.” Bkz: Zebidi, İthafu’s-Sade, XIII, 105. (Tashih eden)
882 Abese 80/1-3.
883 Tevbe 9/43.
884 Tahrim 68/1.
885 Ahzab 33/37.
886 Buhari, Tevhid, 22; Müslim, İman, 288; Tirmizi, Tefsiru Sûre (33), 9-11; Ahmed, Müsned, VI, 241, 266.
887 Buharî, Ahkam, 21; Ebu Davud, Savm, 78; İbn Mace, Sıyam, 65; Darimî, Rikak, 66; Ahmed b. Hanbel, Müsned, III, 156.
888 Rivayetle ilgili bkz: Abdullah İbn Mubarek, Kitabu’z-Zühd, No: 314; Abdurrezzak, el-Musannef, XI, 129 (No: 20114); Taberanî, el-Mu’cemu’l-Kebîr, III, 266-67 ( No: 3367); Beyhakî, Şuabu’l-İman, VII, 362-63 (No: 10590-10592).
889 Ahmed b. Hanbel, Müsned, III, 17; Taberanî, el-Mu’cemu’s-Sağîr, s 443 (No: 1077); Ebu Nuaym, Hilye, IV, 385; Heysemî, Mecmau’z-Zevaid, I, 63.
890 Heysemî, Mecmau’z-Zevaid, VIII, 112.
891 Bakara 2/153.
892 Tirmizi, Zühd, 61; Ahmed, Müsned, V, 259; Beyhaki, Şabu’l-İman, No: 705; K. Zühd, No: 134; Heysemî, Mecmau’z-Zevaid, X, 299-301.
893 Ebu Ya’la, Müsned, No:3607; İbnu Ebi’d-Dünya, K. Samtü No: 11; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, X, 297; Münzirî, et-Terğib, III, 536.
894 Buharî, İman, 19; Müslim, İman, 237; Ebu Davud, Sünnet, 15.
895 Müslim, İman, 62; Tirmizî, Zühd, 61; İbn Mace, Fiten, 12.
896 İbnu Ebi’d-Dünya, es-Samtü, No: 17; Tabarani, es-Sağır, No:6559; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, X, 302.
897 Ahmed b. Hanbel, Müsned, III, 198; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, I, 53.
898 Ebu Nuaym, Hilye, I, 134; İbnu Ebi’d-Dünya, K. es-Samtü; No: 16; İbnu Mubarek, Zühd, No: 384; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, X, 303.
899 Hakim, el-Müstedrek, IV, 311; İbnu Ebi’d-Dünya, es-Samtü, No: 560; Tabarani, el-Kebir, I, 299; Heysemi, Mecmau’z Zevaid, X, 285; Münzirî, et-Terğîb, lll, 543 –545. (Hadis bazı rivayetlerde Enes b. Malik’e ait olarak rivayet edilmiştir.)
900 İbnu Asakir, Tarihu Dımeşk, cilt: 47; shf: 439. (Beyrut, 1998)
901 Bkz: İbnu Ebi’d-Dünya, es-Samtü, No: 53; 89, 90.
902 İbnu Mübarek, K. Zühd, No: 40; İbnu Ebi’d-Dünya, es-Samtü, No: 98.
903 Tabarani, el-Kebir, II, 65; İbnu Ebi’d-Dünya, es-Samtü, No:44; Beyhaki, Sünen-i Kübra, IV, 182; Heysemî, Mecmau’z-Zevâid, X, 229.
904 Hakim, el-Müstedrek, II, 78; III, 38; Ahmed, Müsned, I, 8; İbnu Ebi’d-Dünya, Kitabu’l-Yakin, No: 13.
905 Deylemi, Firdevsü’l-Ahbar, No: 4052; Nebhanİ, el-Fethu’l-Kebir, No: 7980. Aynı konudaki hadisler için bkz: Buhari, Rikak, 34; İbni Mace, Fiten, 13.
906 Hakim, Müstedrek, IV, 121; Tirmizi, Sıfatu’l-Kıyame, 37; İbnu Mace, Et’ıme, 50; Elbani, Sahiha, No: 343; Heysemî, Mecmau’z-Zevaid, V, 31.
907 İbnu, Mubarek, K. Zühd, No: 362; Ahmed, K. Zühd, 160; İbnu Ebi’d-Dünya, es-Samtü, No: 74; Heysemî, Mecmau’z-Zevaid, X, 300 (Hadisin ilk kısmı).
908 Az bir değişiklik ile bkz: Buhari, Rikak, 23.
909 Tirmizî, Zühd, 46; İbn Mace, Ahkam, 3; Ahmed b. Hanbel, Müsned, I, 430; II,197.
910 Benzer rivayet için bkz. Müslim, İlim, 15.
911 İbnu Ebi Hâtim, Tefsir, VIII, No: 14244; Suyutî, ed-Dürrü’l-Mensur, VI, 161.
912 Bkz: Buhari, Edebü’l-Müfred, No: 324-326; İbnu Ebi’d-Dünya, es-Samtü, No: 262, 263, 268.
913 Tirmizî, Zühd, 11.
914 Münzirî, et-Terğib, III, 507.
915 Müslim, Birr, 70; Tirmizi, Birr, 23; Darimî, Rikak, 6; Ahmed b. Hanbel, Müsned, VI, l37.
916 Ebu Davud, Edeb, 35; Tirmizî, Kıyame, 51.
917 Bkz: Müslim, Birr, 70, Ahmed b. Hanbel, Müsned, VI, 137; Elbânî, Sahiha, No: 1992.
918 Konu ilgili hadisler için bkz: Beyhakî, Şuabul-İman, V, 300 vd.
919 Heysemî, Mecmau’z-Zevaid, VIII, 91; Münziri, et-Terğib, III, 511.
920 Tirmizî, Zühd, 63; İbn Mace, Fiten, 12.
921 Fatır 35/22.
922 Buhari, Tarih-i Kebir, V, 264; İbnu Mubarek, K. Zühd, No: 512; İbnu Ebi’d-Dünya, Kitabu’l-Yakin, No: 9; Tabarani, el-Evsat, 8864; Beyhaki, Şuabu’l-İman, No: 31; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, I, 107.
923 Tekâsür 102/1-2-5.
924 Duhan 44/9.
925 Secde 32/12.
926 A’raf 7/29.
927 Kalem 68/35.
928 Sad 38/28-29.
929 Nisa 4/23.
930 İlgili ayetin tefsiri ile alakalı rivayetler için bkz: Taberî, Camiul-Beyan, V, 288-294; Suyûtî, ed-Dürru’l-Mensûr, II, 696-704.
931 İbnu Ebi Şeybe, Musannef, VIII, 258. (Bu rivayette söz Hasan el-Basrî’ye aittir.); Deylemi, Firdevsü’l-Ahbar, No: 5273. (Hadis olarak Enes b Malik yoluyla gelmiştir); İbn Adî, el-Kamil, Vl, 289 (Ebu Hureyre’den) İbn Adî, senet için batıl hükmünü verir.
932 Rahman 55/60.
933 Gafir 40/40.
934 Tevbe, 9/16.
935 Bakara 2/214.
936 Câsiye 45/2l.
937 Ankebût 29/ 4.
938 Zümer 39/18.
939 Zümer 39/47.
940 A’raf, 7/8.
941 A’raf 7/52.
942 A’raf 7/7.
943 Zümer 39/48.
944 Al-i İmran 3/131.
945 Zümer 39/16.
946 Deylemi, Firdevsü’l-Ahbar, No: 5565; Tabaranî, es-Sağır, No. 176; el-Vasit, No: 6842 (Hadisin son kısmı); Heysemî, Mecmau’z-Zevaid, I, 186.
947 Hakim, Müstedrek, I, 494; Ebu Ya’la, Müsned, No: 1866; Bezzar, Müsnde, No: 3064; Münzirî, et-Terğib, II, 405; Zebidî, İthafus-Sâde, IV, 651.
948 Şuara 26/96-99.
949 Saffat 37/97.
950 Kamer 54/47-49.
951 Nahl 16/71.
952 Rum 30/28.
953 Nahl 16/75.
954 Nahl l6/76.
955 Nahl 16/74.
956 Enbiyâ 2l/23.
957 Hicr l5/44.
958 Suyutî, el-Metalibu’l-Aliyye, No: 69l; Şerhu’s-Sudur bi Şerhi Hâli’l-Mevta ve’l-Kubûr, 65; el-Hindî, Kenzu’l-Ummal, No: 42l90; Irakî, el-Muğni, IV, 447.
959 Rahman 55/60.
960 Mâide 5/72.
961 Muhammed 47/34.
962 Müddesir 74/56.
963 Fetih 48/26.
964 Hucurât 49/10.
965 A’raf 7/56.
966 En’am 6/154.
967 Bakara 2/58.
968 Tevbe 9/91.
969 Şûrâ 42/23.
970 Buharî, İman, 37; İbn Mace, Mukaddime, 9.
971 Nur 24/26.
972 Nur 24/26.
973 Nahl 16/32.
974 Nisa 4/97.
975 Saffat 37/61.
976 Mutaffifîn 83/26.
977 Mü’minûn 23/61.
978 Enbiya 21/47.
979 Zilzâl 99/7-8.
980 Buharî, Tefsir-u Sure, 99; İ’tisam, 24; Müslim, Zekat, 24; Muvatta, Cihad, 3.
981 Ahmed b. Hanbel, Müsned, V, 59, İbn Kesir, Tefsîru Kur’ani’l-azîm, Vlll, 482; Suyutî, Durru’l-Mensûr, Vlll, 595-596.
982 Ankebût 29/59.
983 Şurâ 42/23.
984 Yunus 10/26.
985 Sebe 34/34.
986 Ahkaf 46/19.
987 Kasas 28/54.
988 Nahl 16/127.
989 Nisa 4/92.
990 Nahl 16/88.
991 Nisa 4/l68.
992 Müslim, Birr, 56; Darimî, Siyer, 72; Ahmed b. Hanbel, Müsned, II, 92, l06.
993 Burûc 85/11.
994 Tevbe 9/55.
995 Birbirini tamamlayan rivayetler için bkz: Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, X, 258-263
996 Ebu Nuaym, Hilye, V, 361-362; Beyhaki, Şuabu’l-İman, No: 511; Heysemî, Mecmau’z-Zevaid, X, 80; Münzirî, et-Tergîb, ll, 401; Elbani, Sahiha, No: 2198.
997 Nahl 16/61.
998 Hakka 69/24.
999 Secde 32/17.
1000 Bkz: Bezzar, Müsned, No: 1983; Deylemi, Firdevsü’l-Ahbar, No: 1466; Beyhaki, Şuabu’l-İman, No: 1366-1369; Kurtubi, et-Tezkire, 367; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, VIII, 79; (Hadisin ilk kısmı) Elbani, Daifü’l-Cami, No: 1096.; Zebidi, İthaf, VIII, 472. (Zebidî şu kaydı düşmüştür: İrakî, hadisin son kısmının Ahmed b. Ebi’l-Havari’ye ait olduğunu belirtmiştir.)
1001 Müminûn 23/100.
1002 Münafıkûn 63/9.
1003 Hadîd 57/7.
1004 Munafikûn 63/10.
1005 Zümer 39/56.
1006 Zümer 39/58.
1007 Zümer 39/54.
1008 Zümer 39/55.
1009 Zümer 39/56.
1010 Tin 95/7.
1011 Tin 95/8.
1012 Kasas 28/77.
1013 Kasas 28/77.
1014 En’am 6/31.
1015 Aynı manada bkz: Tirmizi, Zühd, 59; İbnu’l-Esir, Camiu’l-Usul, XI, 180; Suyuti, Şerhu’s-Sudûr bi Şerhi Hâli’l-Mevta ve’l-Kubûr, 48.
1016 Müdessir 74/38-39.
1017 Meryem 19/39.
1018 Yâsin 36/70.
1019 Naziat 79/45.
1020 Ya’sin 36/ll.
1021 Kaf 50/22.
1022 Kaf 50/l9.
1023 Bakara 2/93.
1024 Secde 32/12.
1025 Duhan 44/9.
1026 Hûd ll/20.
1027 Meryem 19/38.
1028 Zariyat 51/49.
1029 Zariyat 51/50.
1030 Zariyat 51/51.
1031 En’am 6/36.
1032 Şurâ 42/26.
1033 Ebu Davud, Edeb, ll6; Ahmed, Müsned, V, l94.
1034 İlgil hadis için bkz: Buharî, Rikak, 38; İbn Mace, Fiten, 16; Ahmed b. Hanbel, Müsned, VI, 256.
1035 Ebdallarla ilgili hadisler için bkz: Ebu Nuaym, Hilyetu’l-Evliya, I, 5-17; Suyûtî, el-Haberu’d-Dâl ala Vucûdi’l-Kutb ve’l-Evtad ve’n-Nucebâ ve’l-Abdal” adlı eserinde bu konudaki rivayetlerin hemen hemen hepsine değinerek yaptığı tespite göre; bu husustaki rivayetler kırk iki raviden gelmektedir. Bu rivayetlerin; on beşi merfu veya mevkuf olarak sahabeden; üçü mürsel olarak Tabiun’dan; yirmi üçü seleften eser olarak nakledilmiş ve böylece yapılan rivayet altmışa ulaşmıştır. Bkz: Suyûtî, el-Haberu’d-Dâl (el-Havi içinde) II, 455-473; Dahlan el-Kedirî de Siracu’t-Talibîn adlı eserinde abdal hadislerine geniş yer vermiştir. Dahlan el-Kedîrî, Siracu’t-Talibîn, I, 259-262.
1036 Hakim, Müstedrek, IV, 314; Tabaranî, el-Kebir, No: 7698; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, II, 291.
1037 Meâric 70/32-33.
1038 Bakara 2/40.
1039 Hûd 11/17.
1040 İsra 17/57.
1041 Enfal, 8/2-3.
1042 Enfal 8/4.
1043 Mümin 40/4.
1044 Taha 20/75.
1045 A’raf; 7/169.
1046 Necm 53/29.
1047 Ahzab 33/23.
1048 Saff 61/2-3.
1049 Sebe 34/20.
1050 Nahl 16/99.
1051 Muhammed 47/36-37.
1052 Enfal 8/67.
1053 Aynı manada bkz: İbnu Mace. Zühd, 1; Hakim, Müstedrek, IV, 313; Beyhaki, Şuabu’l-İman, VII, 344. İbn Asakir, Tarihu Dımeşk, VI, 290. (Beyrut, 2000).
1054 Zuhruf 43/71.
1055 Ahzab 33/44.
1056 Fussillet 41/31-32.
1057 Vakıa 56/88-89.
1058 En’am 6/127.
1059 Ali-i İmrân 3/163.
1060 Fetih, 48/19.
1061 Ahzab 33/51.
1062 Enfal 8/70.
1063 Enfal 8/70.
1064 Ra’d 13/31.
1065 Bakara 2/118.
1066 Ali-i İmran 3/7.
1067 Rum 30/45.
1068 Yunus 10/4.
1069 Şuarâ 26/213.
1070 Mutaffifîn 83/15-16.
1071 Vâkıa 56/88-89.
1072 Bakara 2/207.
1073 Maide 5/54.
1074 Beyyine 98/8.
1075 Ebu Nuaym, Hilye, I, l0; İbnu’l-Cevzî, Sıfatu’s-Safve, I, 43; İbnu Asakir, Tarihu Dımeşk, cilt: 47; shf: 466 (Beyrut, 2000).
1076 Maide 5/44.
1077 Ali-i İmran 3/18.
1078 Ra’d 18/43.
1079 Fatır 35/28.
1080 Kehf 38/110.
1081 Şems 91/7-9
1082 Kaf 50/16
1083 Maide 5/3
1084 Nas 114/4
1085 Fatır 35/6
1086 Mücadele 58/19
1087 Bakara 2/268
1088 A’raf 7/16-17
1089 Nesaî, Cihad, 19; Ahmed b. Hanbel, Müsned, III, 483
1090 Nisa 4/119
1091 Müslim, Selam, 68; Ahmed b. Hanbel, Müsned, lV, 216
1092 Tirmizî, Taharet, 43; İbn Mace, Taharet, 48; Ahmed b. Hanbel, Müsned, V, 136
1093 Buharî, Ahkam, 21; Ebu Davud, Savm, 78; İbn Mace, Sıyam, 65
1094 Tirmizî, Tefsîr, 3; Ahmed b. Hanbel, Müsned, l, 375
1095 Tirmizî, Tefsîr, 2, 35
1096 Nas 114/4
1097 Mutaffifîn 83/14
1098 Müslim, İman, 231; Tirmizî, Tefsir, 83; İbn Mace, Zühd, 29; Muvatta, Kelam, 18; Ahmed b. Hanbel, Müsned, ll, 297
1099 Ahmed b.Hanbel, Müsned, lll, 17; Ebu Nuaym, Hilye, I, 278
1100 Ahmed b.Hanbel, Müsned, lll, 17; Taberanî, el-Mu’cemüs-Sağîr, s. 443 (h. no: 1077); Ebu Nuaym, Hilye, I, 278.
1101 A’raf 7/20l
1102 Bakara 2/63
1103 Bakara 2/l87
1104 İnfitar 82/6-8
1105 Tîn 95/4
1106 Zariyat 51/49
1107 Tahâ 20/50
1108 A’raf 7/37
1109 Hac 22/4
1110 Kaf, 50/37
1111 Ahmed b. Hanbel, Müsned, V, 252; Abdürrezzak, Musannnef, No: 20104
1112 Darimî, Buyû, 2; Ahmed b. Hanbel, Müsned, IV, l94, 227
1113 Darimî, Buyû, 2, Ahmed b.Hanbel, Müsned, IV, l94; Ebu Nuaym, Hilye, II, 30
1114 Ra’d l3/28
1115 Fetih 48/4
1116 Kehf l8/l0l
1117 Necm 53/35
1118 Hud ll/24
1119 Hud ll/20
1120 Kaf 50/37
1121 Hud ll/34
1122 Müslim, Birr, 32; Tirmizî, Birr, l8; Ahmed b.Hanbel, Müsned, II, 277, 360
1123 A’raf 7/l00
1124 Maide 5/l08
1125 Bakara 2/282
1126 Aynı konudaki hadis için bkz: Ebu Nuaym, Hilye, X, 103; Suyutî, es-Sağir, No: 378; Hindi, Kenzu’l-Ummal, XI, No: 30762. (Deylemi’den); Elbani, Daifü’l-Cami, No: 330.
1127 Benzer bir haber için bkz: Ahmed, K. Zühd, No: 532; Zebidî, İthafu’s-Sade, VIII, 417.
1128 Al-i İmran 3/l93
1129 Fussilet 41/44
1130 Tahrim 66/4
1131 Tevbe 9/74
1132 Hac 22/46
1133 Muhammed 47/l9
1134 Hûd ll/l4.
1135 Hakim, Müstedrek, II, 380; Ahmed, Müsned, I, 215; İbnu Hıbban, Sahih, No: 6213.
1136 Aclunî, Keşfu’l-Hafa,. No: 2137.
1137 Buharî, Mevakıt, 28-29; Müslim, Mesacid, l6l-l65; Ebu Davud, Salat, l52; Tirmizî, Salât, 23
1138 Buharî, İman, l5; Rikak, 35; Muslim, İman, l47-l49; Ebu Davud, Libas, 26; Tirmizî, Cehennem, 10, İbn Mace, Mukaddime, 9.
1139 İnfitar 82/14
1140 İnfitar 82/l6
1141 Tabaranî, el-Kebir, VI, No: 6095; Benzer bir hadis için bkz: Ahmed, Müsned, II, 109; Sehavi, Makasıdu’l-Hasene, No: 917.
1142 Al-i İmran 3/l39
1143 Mücadele 58/ll
1144 İlmin ve alimin fazileti hakkında geniş bilgi için bkz: İbnu Abdilber, Beyani’l-İlm, I, 21-27, 44-48
1145 Bkz: Bezzar, Müsned, No: 1983; Deylemi, Firdevsü’l-Ahbar, No: 1466; Beyhaki, Şuabu’l-İman, No: 1366-1369; Kurtubi, et-Tezkire, 367; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, VIII, 79; (Hadisin ilk kısmı) Elbani, Daifü’l-Cami, No: 1096.; Zebidi, İthaf, VIII, 472. (Zebidî şu kaydı düşmüştür: İrakî, hadisin son kısmının Ahmed b. Ebi’l-Havari’ye ait olduğunu belirtmiştir.).
1146 Tirmizi, İlm, 19; İbnu Abdilber, Beyani’l-İlm, I, 21; Heysemî, Mecmau’z-Zevaid, VIII, 79.
1147 Nur 24/35
1148 Nur 24/40
1149 Buruc 85/22
1150 Zebidî, İthafu’s Sade, Vlll, 234
1151 Zebidi, İthafu’s-Sade, VIII, 429-430. Zebidi, bu sözün lafız olarak hadis olmadığını, fakat mana olarak doğru olduğunu ve bu manayı destekleyen hadisler bulunduğunu belirtmiştir. Bu hadisler için bkz: Ebu Nuaym, Hilye, VI, 97; Ahmed, K. Zühd, No: 827; Suyuti, es-Sağır, No: 2375; Elbani, Sahiha, No: 1691.
1152 İbnu Mace, Zühd, 23; Ebu Nuaym, Hilye, I, 240; Beyhaki, Şuabu’l-İman, No: 6604; Münziri, et-Terğıb, III, 551.
1153 Şuara 26/88-89.
1154 Ahmed b. Hanbel, Müsned, lV, 403.
1155 Ahmed, Müsned, IV, 151; Heysemî, Mecmau’z-Zevaid, VI, 229.
1156 Buharî, Vudû, 10, Müslim, Fedahailu’s-Sahabe, 13; Ahmed b. Hanbel, Müsned, l, 266.
1157 Buhari, İlm, 40; Tirmizi, Diyât, 16; Nesai, Kaseme, 13-14; İbnu Mace, Diyât, 21.
1158 Bakara 2/269.
1159 Enbiya 21/79.
1160 Tirmizî, Tefsîr, 16; Ebu Nuaym, Hilye, lV, 94; VI, 118; Taberanî, el-Mu’cemu’l-Kebîr, No: 7497); İbnu Abdilber, Camiu Beyani’l-ilm, I, 196.
1161 Hicr 15/75.
1162 Bakara, 118.
1163 Enfal, 29.
1164 Talak 60/ 2-3
1165 Ankebût 29/69
1166 Ebu Nuaym, Hilye, X, 15; Aclunî, Keşfu’l-Hafa, ll, 347.
1167 Tirmizi, Fiten, 79; İbnu Asakir, Tarihu Dımeşk, Cilt: 52, Shf: 362 (Bu rivayetlerde söz, az bir lafız değişikliği ile Hz. Peygamber’e (s.a.v) aittir.)
1168 Müslim, Zikir, 4; Tirmizî, Deavat, 128; Ahmed, Müsned, II, 323.
1169 Nisa 4/34.
1170 En’am 6/139.
1171 Muhammed 47/35.
1172 Buharî, İmân, 37; Müslim, İman, 1; Ebu Davud, Sünnet, 16; Tirmizî, İman, 4; Nesâî, İman, 5-6; İbn Mace, Mukaddime, 9.
1173 Ankebût 29/69.
1174 Ankebût 29/69.
1175 Darimî, Mukaddime, 34; Ebu’ş-Şeyh, Tabakatu’l-Muhaddisin, No: 867; Ayrıca bkz: Münzirî, et-Terğib, I, l03, Zebidi, İthafu’s-Sade, I, 349.
1176 En’am 6/l25.
1177 Hakim, Müstedrek, IV, 311; Beyhaki, K. Zühd, No: 974; Suyutî, ed-Dürrü’l-Mensur, VII, 219.
1178 İbn Adî, el-Kamil, VI, 289; Ali Muttakî el-Hindî, Kenzu’l-Ummal, No: 11.
1179 Tirmizî, Tefsîr, 16; Ebu Nuaym, Hilye, lV, 94; VI, 118; Taberanî, el-Mu’cemu’l-Kebîr, VIII, 102 (h. no: 7497); İbn Abdi’lber, Camiu’ Beyani’l-ilm, I, 196.
1180 Ebu Nuaym, Hilye, I, 56; İbnu Abdilber, Beyani’l-İlm, II, 4; İbnu Arrak, Tenzihu’-Şeria, I, 277.
1181 Ebu, Ya’la, Müsned, No: 6560; İbnu Ebi Şeybe, Musannef, VII, 150; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, VII, 163; Zebidî, İthafu’s-Sade, IV, 529.
1182 Nahl l6/90.
1183 Ali Muttakî el-Hindî, Kenzu’l-Ummal, I, 285. Hadis burada Hz. Ali’nin sözü olduğu gözükmektedir.
1184 Buharî, Fedailu’s-Sahabe, 5; Müslim, Fedailu’s-Sahabe, 23; Tirmizî, Menakıb, 17.
1185 Hac 22/52.
1186 Bakara 2/ll8.
1187 Casiye 45/20.
1188 Yunus, l0/6.
1189 Al-i İmrân 3/l38.
1190 Ankebût 29/49.
1191 En’am 6/98.
1192 Munafikûn 63/7.
1193 A’raf 7/l79.
1194 İbnu Ebi’d-Dünya, K. Yakin, No: 26; Bezzar, Müsned, No: 2129; Heysemî, Mecmau’z-Zevaid, V, l78.
1195 En’am 6/115.
1196 Enbiyâ 2l/23.
1197 Hud 11/88.
1198 Kehf l8/39.
1199 Nahl l6/l27.
1200 Nur 24/44.
1201 Sebe 34/33
1202 En’am 6/13.
1203 Nahl l6/8l.
1204 En’am 6/ll0.
1205 Buharî, Eyman, 3; Tevhid, 11; Tirmizî, Nuzur, l3; Nesaî, Eyman, l, 2.
1206 Tirmizî, Deavat, 89, 124 İbn Mace, Mukaddime, 13.
1207 Müslim, Kader, 17; İbn Mace, Mukaddime, l3; Dua, 2; Ahmed b. Hanbel, Müsned, IV, l82; VI, 251, 302; Hakim, Müstedrek, IV, 321; Beyhakî, Şuabu’l-iman, I, 475
1208 Farklı rivayetler için bkz: Müslim, Kader, 17; Tirmizî, Deavat, 89, 124 İbn Mace, Mukaddime, l3; Dua, 2; Ahmed b. Hanbel, Müsned, IV, l82; VI, 251, 302; Hakim, Müstedrek, IV, 321; Beyhakî, Şuabu’l-İman, I, 475.
1209 Aclunî, Keşfu’l-Hafa, II, 405; Ali Muttakî el-Hindî, Kenzu’l-Ummal, I, 242
1210 Ahmed b. Hanbel, Müsned, VI, 4.
1211 İbnu Mace, Mukaddime, 10; Münziri, et-Terğıb, IV, 57; Suyutî, es-Sağır, No: 8135.
1212 Enfal 8/24.
1213 Âlûsî, Ruhu’l-Meânî, V, 178.
1214 En’am 8/125.
1215 Al-i İmran 3/l60.
1216 Yunus, 10/l07.
1217 Nahl 7l/37.
1218 Meryem l9/78.
1219 Müslim, Kader , l7; Ahmed b. Hanbel, Müsned, II, l67, l73, 4l8.
1220 A’raf l7/l88.
1221 Cinn 72/2l.
1222 Nisa 4/38.
1223 Nisa 4/l20
1224 Sebe 34/20.
1225 Sebe 34/2l.
1226 Ankebût 29/3.
1227 Bkz: Buharî, Kader, 2; Tirmizî, İman, l8; İbn Mace, Mukaddime, 10.
1228 Nas 114/4.
1229 Kaf 50/16.
1230 Hud 11/123
1231 Müslim, Salat, 222; Ebu Davud, Salat, l48; Tirmizî, Deavat, 112.
1232 İsra l7/l2.
1233 En’am 6/97.
1234 Kamer 54/53.
1235 Müslim, Kader, l8; Muvatta, Kader, 4; Ahmed b. Hanbel, Müsned, II, 110.
1236 Yâsin 36/82.
1237 Nahl l6/40.
1238 Bezzar, Müsned (Bahru’z-Zehhar), VI, No: 2004; İbnu Hacer, el-Metalibü’l-Âliyye, III, 262; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, X, 99.
1239 Hud ll/34.
1240 Maide 5/ll8.
1241 Nahl l6/9.
1242 En’am 6/l49.
1243 Rum 30/4.
